Αναγνώστες

Τετάρτη, 16 Αυγούστου 2017

Επειδή η ιστορία έχει την τάση να επαναλαμβάνεται.....

Διαπιστώσεις και προβληματισμοί από την πρόσφατη δασική πυρκαγιά




Πέρασε  μια βδομάδα από την καταστροφική πυρκαγιά που κατέκαψε μεγάλη έκταση (σχεδόν το 1/10) του νησιού των Κυθήρων. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της έκτασης καλυπτόταν από φρύγανα και μακία βλάστηση, αλλά κάηκαν και αρκετά αλσύλλια πεύκων ( Pinus halepensis, Pinus pinea ) τα πρώτα φυτεμένα πριν 50 περίπου χρόνια, τα δεύτερα αυτοφυή, μικροί κυπαρισσώνες, και αγροτικές καλλιέργειες και μελισσοκομεία. Παράλληλα κινδύνευσαν οικισμοί ολόκληροι και η φωτιά μπήκε στις αυλές των σπιτιών σε κάποιους από αυτούς.


Κινδύνευσαν σοβαρά τρία σπάνια είδη χλωρίδας το Polygala helenae ( στενότοπο ενδημικό βλ. http://floracytherea.blogspot.gr/2012/10/blog-post_16.html), το Cyclamen repandum ssp peloponnesiacum (δεν αναφέρεται στους καταλόγους χλωρίδας του νησιού, πρώτη αναφορά στο παρόν ιστολόγιο: http://floracytherea.blogspot.gr/2011/03/blog-post_31.html) και το Limonium aphroditae.


Limonium aphroditae

Αν ο αέρας φύσαγε από λίγο διαφορετική κατεύθυνση θα είχε καεί ο ένας εκ των δύο μικρών πληθυσμών Polygala helenae, που υπάρχουν στο νησί και η πιθανότητα ολοκληρωτικής εξαφάνισης του θα μεγάλωνε δραματικά.
Αν ο αέρας φύσαγε από λίγο διαφορετική κατεύθυνση θα είχε κάψει το βιότοπο του μοναδικού στο νησί ανοιξιάτικου κυκλάμινου με κίνδυνο και αυτό να εκλείψει από το νησί μας.

Cyclamen repandum ssp peloponnesiacum 

Αυτή τη φορά τα τρία αυτά είδη γλύτωσαν. Σώθηκαν,... από καθαρή τύχη. Άλλα είδη εξ ίσου σπάνια και πολύτιμα έχουν εκλείψει εξ αιτίας των καταστροφικών δασικών πυρκαγιών, που είναι τόσο συχνές στο νησί και στη Μεσόγειο γενικότερα.
Το ζήτημα της αξίας της διατήρησης της βιοποικιλότητας έχει εκτενώς συζητηθεί σε όλο τον κόσμο. Η μικρή τοπική μας κοινωνία ίσως χρειάζεται περισσότερη ενημέρωση σχετικά και αυτός είναι ένας από τους ρόλους που φιλοδοξεί να έχει το παρόν ιστολόγιο.


Στην παρούσα κατάσταση όμως είναι ακόμα πιο επιτακτική η ανάγκη να εξετάσουμε τη συμπεριφορά μας πριν και κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς όχι για να κρίνουμε ή να αναζητήσουμε ευθύνες αλλά για να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι την επόμενη φορά. Και είναι ακόμα πιο αναγκαίο να εξετάσουμε τις ενέργειες μας μετά τη φωτιά, έτσι ώστε να μην προκαλέσουμε ακόμα μεγαλύτερη ζημιά στην ήδη πληγωμένη φύση.



Πριν τη φωτιά....

  1. Έγιναν ασκήσεις ετοιμότητας στις οποίες να συμμετέχουν οι δυνάμεις του ΠΚ Κυθήρων, η πολιτική προστασία του Δήμου Κυθήρων και η πιστοποιημένη ομάδα εθελοντών;;; Αν έγιναν, δημοσιοποιήθηκαν τα αποτελέσματα και ενημερώθηκε ο κόσμος για αυτά;
  2. Ο εξοπλισμός του πυροσβεστικού κλιμακίου είχε επαρκώς ελεγχθεί για βλάβες και αυτές είχαν επιδιορθωθεί;
  3. Οι δεξαμενές νερού σε διάφορα σημεία του νησιού ήταν γεμάτες;
  4. Υπήρξε καθοδήγηση από τις αρμόδιες αρχές προς τους κατοίκους για μέτρα προφύλαξης (καθαρισμούς κλπ) στην περιοχή γύρω από το σπίτια; Οι κάτοικοι ήταν ενήμεροι για το πως πρέπει να αντιδράσουν σε περίπτωση φυσικής καταστροφής;
  5. Υπήρχε στην Αρμόδια Αρχή Πολιτικής Προστασίας γραπτή κατάσταση έμπειρων κατοίκων οι οποίοι θα μπορούσαν κατά περιοχή να συνδράμουν τις δυνάμεις της Πυροσβεστικής;



Κατά τη διάρκεια της φωτιάς....


  1. Είχαν όλα τα πυροσβεστικά οχήματα πλήρη και ελεγμένο εξοπλισμό που λειτουργούσε άριστα;
  2. Γνώριζαν οι δυνάμεις κατάσβεσης το ανάγλυφο, τους τυχόν αγροτικούς δρόμους, τις ιδιαιτερότητες του τοπίου και της βλάστησης έτσι ώστε να μεγιστοποιήσουν τα αποτελέσματα της, ηρωικής δεν υπάρχει αμφιβολία, προσπάθειας τους; Εάν τυχόν δεν είχαν αυτές τις γνώσεις υπήρξε συγκροτημένος μηχανισμός από το αρμόδιο συντονιστικό όργανο πολιτικής προστασίας να τους συντρέξει;
  3. Είναι σωστό και λογικό να απαγορεύεται η πρόσβαση σε ιδιώτες που πάνε απλώς να χαζέψουν τη φωτιά. Μήπως όμως ανάμεσα σε αυτούς υπήρχαν και ντόπιοι έμπειροι πολίτες που μπορούσαν πραγματικά να βοηθήσουν με διάφορους τρόπους και αυτό τους απαγορεύτηκε;!!
  4. Η συνεννόηση μεταξύ των αρμοδίων αρχών τοπικών και περιφερειακών ήταν επαρκής και συντονισμένη;
  5. Μήπως επαναπαυτήκαμε στη ιδέα ότι τα εναέρια μέσα θα σβήσουν τη φωτιά; Τι θα είχε γίνει στα Πιτσινιάνικα αν οι κάτοικοι δεν είχαν αναλάβει με δικά τους μέσα την αναχαίτιση της φωτιάς; Στα τοπικά και διαδικτυακά καφενεία άνθρωποι με μεγάλη εμπειρία στις συχνές δασικές πυρκαγιές που έχει αντιμετωπίσει το νησί μας ρωτούν, πως είναι δυνατόν να μην μπορεί να αναχαιτιστεί μια φωτιά, που διέσχισε δύο τρεις φορές ασφαλτοστρωμένους δρόμους; Τι νόημα έχουν οι ζώνες πυρασφάλειας αν δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη φωτιά σε άσφαλτο πλάτους 6μ;

    Η φωτιά έφτασε έξω από τα σπίτια στα Πιτσινιάνικα. Ευτυχώς οι κάτοικοι αντέδρασαν αποτελεσματικά. Θέα από τα Κοντολιάνικα.




    Μετά τη φωτιά....


    1. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι η αναγεννητική δύναμη του μεγαλύτερου ποσοστού των ειδών που κάηκαν είναι μεγάλη.
    2. Με την πρώτη βροχή οι περισσότερες καμένες περιοχές θα πρασινίσουν. Μικρές πόες και βολβώδη φυτά θα ανακάμψουν πλήρως σε δύο χρόνια. Τα δασύλλια θα χρειαστούν περισσότερο χρόνο αλλά και αυτά θα αναδασωθούν φυσικά, αν προστατευτούν από εξωτερικές παρεμβάσεις. Στην περιοχή των Μυρτιδίων όπου πολλά πευκάκια ήταν κάτω από 20 χρονών ( η περιοχή είχε ξανακαεί στο πρόσφατο παρελθόν ) η κατάσταση είναι πιο σύνθετη και θα χρειαστεί ειδικός σχεδιασμός. Ειδική αντιμετώπιση χρειάζεται και ο κέδρος ( Juniperus phoenicia) που αναγεννάται πολύ δύσκολα αν και τα άτομα τα οποία κάηκαν στην πρόσφατη πυρκαγιά ήταν σχετικά λίγα. Η μεγάλη καταστροφή του σχεδόν αμιγούς κεδροδάσους έχει γίνει σε προηγούμενη πυρκαγιά.

    Η περιοχή γύρω από το προσκύνημα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας

    3. Η επιστημονική άποψη αλλά και η καθημερινή παρατήρηση μας λένε ότι κατά κανόνα η ανθρώπινη παρέμβαση στα οικοσυστήματα που έχουν υποβαθμιστεί λόγω πυρκαγιάς δεν είναι πάντα συμβατή με τις ανάγκες τους.
    4. Μεγαλύτερος εχθρός της βλάστησης που προσπαθεί να ανακάμψει είναι η ανεξέλεγκτη βόσκηση! Οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να λάβουν τα προβλεπόμενα από το νόμο μέτρα ώστε οι καμένες περιοχές να προστατευθούν από “άγρια” ή μη κατσίκια και πρόβατα. Κάτι που μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει. Παρατηρήστε τι συμβαίνει στην καμένη περιοχή της Αγίας Μόνης, ένα μόλις χρόνο μετά τη μεγάλη πυρκαγιά και μέχρι σήμερα!



    "Άγρια";; κατσίκια βόσκουν ανενόχλητα στις καμμένες περιοχές γύρω από την Αγία Μόνη

    5. Η τυχόν υλοτόμηση των καμένων κορμών θα πρέπει να γίνει το δυνατό συντομότερα ώστε να μην καταστραφούν τα νεαρά φυντάνια.

    Ο μικρός κυπαρισσώνας στο δρόμο προς Πιτσινάδες

    6. Πέρα από τις αποζημιώσεις που θα πρέπει να αποδοθούν στους δικαιούχους εγείρεται θέμα ισχύος των δασικών χαρτών και των χαρακτηρισμών που αυτοί περιέχουν,αφού η φωτιά αποκάλυψε συνάμπελα, αναβαθμίδες και άλλα σημεία ανθρώπινης δραστηριότητας και δίκαιο είναι να τροποποιηθούν ανάλογα οι χαρακτηρισμοί των εκτάσεων αυτών.

    Αραίοι και στο βάθος Σκληρή

    7. Σχεδιασμοί για αναδασώσεις και αντιπλημμυρικά έργα θα πρέπει να γίνουν πολύ προσεκτικά καθώς ειδικοί επιστήμονες επιμένουν ότι συχνά τέτοιες ενέργειες φέρνουν αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Οι μεγάλες μπουλντόζες του στρατού έφτασαν στα Κύθηρα την τρίτη ή τέταρτη μέρα της πυρκαγιάς. Δεν γνωρίζω κατά πόσο βοήθησαν στον περιορισμό της φωτιάς ούτε εάν προχώρησαν σε διάνοιξη ζωνών πυρασφάλειας. Θα ήταν ίσως χρήσιμο να ενημερωθεί ο κόσμος τι ακριβώς πρόκειται να γίνει στη συνέχεια και βάσει ποίου σχεδιασμού θα γίνει. Επειδή στο συγκεκριμένο θέμα ενδέχεται να υπάρχει και σχετικό οικονομικό όφελος για τοπικούς και περιφερειακούς παράγοντες καλό θα ήταν να υπάρξει απόλυτη διαφάνεια, ενημέρωση και επιστημονική τεκμηρίωση της αναγκαιότητας των έργων που θα προγραμματιστούν.

    Η περιοχή γύρω από το Προσκύνημα της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας που είχε ξανακαεί πριν 20 περιπου χρόνια

    Προς Άγιο Πέτρο στους Αραίους






         

Δευτέρα, 12 Ιουνίου 2017

Ασφόδελος

Asphodelus L.

Asphodelaceae / Liliaceae


Το γένος περιλαμβάνει δεκαεπτά είδη πολυετών φυτών αυτοφυών στη δυτική, κεντρική και νότια Ευρώπη. Πολλά από αυτά έχουν εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο σαν επιγενή.

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού εκθειάζονται από την αρχαιότητα. Από την εποχή του Ιπποκράτη έως και σήμερα η λαϊκή ιατρική θεωρεί ότι παρασκευάσματα από τις ρίζες και τα φύλλα του φυτού έχουν διουρητική, αποχρεμπτική, καρδιοτονωτική και εμετική δράση ενώ σαν αλοιφή ή κατάπλασμα θεωρείται ότι θεραπεύουν φλεγμονές και έλκη του δέρματος και των βλενογόννων, την τριχόπτωση, τους πόνους στα αυτιά και τα μάτια. Ιδιαίτερα εκτιμάται ο ασφόδελος από τον Διοσκουρίδη που τον θεωρεί κυριολεκτικά πανάκεια για όλες τις ασθένειες.

Asphodelus fistulosus L.




Οι κόνδυλοι του φυτού αφού κορνιοτοποιηθούν και αναμειχθούν με κρύο νερό δίνουν ισχυρή κόλλα που χρησιμοποιείται στη βιβλιοδεσία και την υποδηματοποιία (Grieve, A Modern Herbal, Penguin, 1984) καθώς επίσης και κίτρινη βαφή.(Upholf.J.C.Th. Dictionary of Economic Plants, Weinheim, 1959)




Οι Αρχαίοι Ελληνες συνέδεσαν το φυτό με τον Αδη και τους νεκρούς. Ισως το γεγονός ότι το υπόγειο τμήμα του φυτού, οι κονδυλώδεις ρίζες οι οποίες είναι μεν βρώσιμες (λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε άμυλο) αλλά θεωρούνται δεύτερης ποιότητας τροφή, κατάλληλη για τους φτωχούς ή ελάχιστη προσφορά στους νεκρούς οδήγησε τους αρχαίους έλληνες στο να φυτεύουν ασφόδελους κοντά στους τάφους. Η Περσεφόνη εμφανίζεται με στεφάνι από ασφόδελους στα μαλλιά και το φυτό σε πολλές περιπτώσεις συμβολίζει τη λησμονιά του θανάτου.

Στον Όμηρο αναφέρεται..., “Ασφοδελός Λειμών” το λιβάδι με τους ασφόδελους σαν το τελικό καταφύγιο των ψυχών των κοινών θνητών.
Πέρασαν το ρέμα του Ωκεανού και τη Λευκή Πέτρα,
πέρασαν τις πύλες του ήλιου και τον κόσμο των ονείρων, κι έσωσαν
γρήγορα στ᾽ Ασφοδελό Λιβάδι, όπου κατοικούν οι ψυχές...

Ομήρου Οδύσσεια Ω
Μετάφραση Γιώργος Σεφέρης
Θεωρείται σπουδαίο μελισσοτροφικό φυτό αφού η πρώιμη ανθοφορία του βοηθά τις μέλισσες να δυναμώσουν έως ότου αρχίσουν οι μεγάλες ανθοφορίες της άνοιξης. Η γύρη που παράγεται την εποχή που επικρατεί η ανθοφορία του ασφόδελου έχει έντονο πορτοκαλοκόκκινο χρώμα.


















Από αισθητική άποψη, ενώ το άνθος του φυτού είναι υπέροχο από κοντά, η συνολική εντύπωση που δίνει το φυτό με το ακαθόριστα χλωμό, ωχρόλευκο ως καφετί χρώμα και τα στελέχη που ορθώνονται σαν αποστεωμένα χέρια, δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστη.

ἂς μὴ μᾶς ξεχάσουν, τὶς ἀδύναμες ψυχὲς μέσα στ᾿ ἀσφοδίλια,
ἂς γυρίσουν πρὸς τὸ ἔρεβος τὰ κεφάλια τῶν θυμάτων:
Ἐμεῖς ποὺ τίποτε δὲν εἴχαμε θὰ τοὺς διδάξουμε τὴ γαλήνη.

Δεκέμβρης 1933 - Δεκέμβρης 1934

ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ Μυθιστόρημα

Στα Κύθηρα έχω συναντήσει τρία είδη:Το είδος Asphodelus ramosus L., (ασπέρδουκλας), το είδος asphodelus fistulosus και τέλος το είδος asphodelus luteus (asphdodeline lutea). Το τελευταίο είναι αρκετά σπάνιο στα Κύθηρα. Έως σήμερα έχω συναντήσει ένα πληθυσμό στο βόρειο μέρος του νησιού).



Asphodeline lutea (L.) Rchb.

Κοινές ονομασίες του φυτού asphodelus aestivus στα Κύθηρα* και σε άλλα μέρη της Ελλάδας είναι: ασπέρδουκλας, και ασπέρδουγκλας (Ιόνια Νησιά), σποδρίλι (Χίος), ασφέλταρος (Τήνος), σπερδούκλα (Λακωνία), σφεντιλιά (Κρήτη), σφούρδουκλας (Ρόδος) κ.α.

*Η πληροφορία ότι κοινή ονομασία του είναι άρβυκας ή άρθηκας προφανώς οφείλεται σε σύγχυση με το φυτό ferula communis το οποίο ονομάζεται έτσι στα Κύθηρα και αλλού.


Οι παλιοί γεωργοί του νησιού των Κυθήρων προέβλεπαν τον καιρό του επόμενου χειμώνα παρατηρώντας το στέλεχος του ασπέρδουκλα. Ίσιο και ψηλό σήμαινε “καλοχρονέα” δηλ. ήπιο καιρό και άφθονη παραγωγή. Στραβό και όχι αρκετά ψηλό στέλεχος σήμαινε κακοκαιρία και φτωχή καρποφορία.


Ως προς την ετυμολογία του ομηρικού επιθέτου ασφοδελός και του ουσιαστικού ασφόδελος οι απόψεις των ειδικών διίστανται. Μία εκδοχή είναι ότι πρόκειται για προελληνική λέξη. ( Ν.Π.Ανδριώτης, 1953)
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη που θέλει τη λέξη να προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό σποδός=στάχτη, τέφρα, με προσθήκη του αρχικού α- και της κατάληξης -ελος. (www. heterophoton.blogspot.gr )


Σάββατο, 27 Μαΐου 2017

Ελληνικό Κύμινο...

Hellenocarum multiflorum (Sm.) H.Wolff 1927

Carum multiflorum (Sm.) Boiss.

 Syn. Athamanta multiflora Sm.

Apiaceae/Umbelliferae



Σε παλαιότερη ταξινόμηση το φυτό που παρουσιάζω εδώ ανήκε στο γένος Carum L. στο οποίο ανήκουν περίπου είκοσι είδη με γνωστότερο το Carum carvi, το άγριο κύμινο, και είναι γνωστό ήδη από τον Διοσκουρίδη. Το φυτό υπό συζήτηση ονομάζεται σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες κύμινο γκρέκο ή κύμινο της Ελλάδας, οπότε συμπεραίνω ότι, όταν το 1927 ο Wolff ταξινόμησε ορισμένα είδη σε διαφορετικά γένη, το συγκεκριμένο φυτό ονομάστηκε hellenocarum.

Στο γένος hellenocarum το οποίο η σύγχρονη ταξινομία ξεχώρισε από το γένος carum ανήκουν επί του παρόντος τέσσερα είδη. Η επιστημονική έρευνα στα είδη της οικογένειας των σκιαδοφόρων συνεχίζεται αλλά το όνομα το οποίο φαίνεται να επικρατεί σαν ορθότερο είναι αυτό.


Το hellenocarum multiflorum εξαπλώνεται από την Αλβανία, την Ελλάδα, την Τουρκία έως το Ιράκ. Είναι φυτό βραχόφιλο,αρέσκεται να φυτρώνει στις σχισμές ασβεστολιθικών βράχων σε ηλιόλουστες τοποθεσίες σε υψόμετρα 200 έως 2000μ.


Είναι πολυετές φυτό του οποίου οι βλαστοί μπορεί να φτάσουν τα 50 εκ. Την εποχή της ανθοφορίας τα φύλλα της βάσης είναι σχεδόν εντελώς ξερά.

Το βασικό συνθετικό του ονόματος carum έχει μάλλον αμφιλεγόμενη ετυμολογία καθώς αρκετοί συγγραφείς θεωρούν ότι προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό κάρον ή κάρος = κύμινο και το συνδέουν με τη χρήση του ονόματος από τον Διοσκουρίδη: “κάρος σπερμάτιον εστί γνώριμον..... αναλογούν ανίσω” Διοσκ. 3.66.
Κατά τον Πλίνιο το όνομα συνδέεται με την περιοχή Καρία της Μικράς Ασίας τόπο προέλευσης του κύμινου κατά τους αρχαίους χρόνους.

Το χαρακτηριστικό επίθετο, multiflorum προέρχεται από τα λατινικά multi + florus-a-um = πολυανθής

Στα Κύθηρα βρήκα το φυτό στις σχισμές βράχων στο βουνό της Αγίας Ελέσσας και σε όλους τους γκρεμούς στα νότια του νησιού.