Ερύσιμο το κορίνθιο

Erysimum corinthium (Boiss.) Wettst.

Syn. Cheiranthus corinthius

Brassicaceae / Cruciferae

Κύθηρα, Ιανουάριος 2014

Το γένος περιλαμβάνει πάνω από 150 πολυετή ή διετή φυτά της Ευρώπης, της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής καθώς και της Βόρειας και Κεντρικής Αμερικής.

Eνδημικό της Αττικής και της Κορίνθου. Έχει καταγραφεί στα δυτικά, στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου και το Δέλτα του Αχελώου. (Flora Europaea, 2001)

Ο καθηγητής Α. Γιαννίτσαρος (2004) το βρήκε στα βορειοανατολική ακτή του νησιού των Κυθήρων που θεωρείται το νοτιότερο μέρος εξάπλωσής του φυτού στην Ελλάδα. Η φωτογραφία από τα δυτικά επιβεβαιώνουν τις πληροφορίες για άλλες τοποθεσίες εμφάνισης του στο νησί.(Greuter & Rechinger 1967, Snogerup 1967) Στα Κύθηρα ανθίζει από μέσα Δεκεμβρίου.

Το όνομα ερύσιμον χρησιμοποιεί και ο Ιπποκράτης και ο Διοσκουρίδης πιθανώς για το φυτό που σήμερα ονομάζουμε Εrysimum officinale L. ενώ ο Θεόφραστος μάλλον ονομάζει ερύσιμον το φυτό Βrassica eruca. Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι πολλά φυτά του γένους έχουν αντιμικροβιακές ιδιότητες.Το πιο πιθανό είναι η λέξη να προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα ερύομαι = σώζω, προστατεύω, αποκρούω, αναφορά στις θεραπευτικές ιδιότητες των φυτών που ονομάζονταν έτσι.(Σινάπι, Βρούβα κλπ)

Ωτίσκη, το αυτί του Ιούδα

Auricularia auricula-Judae (Bull.)Wettst.

Syn. Hirneola auricula-Judae

Auriculariaceae

Κύθηρα, Δεκέμβριος 2013

Ζελατινώδης μύκητας με σχήμα που θυμίζει όστρακο ή ανθρώπινο αυτί και αναπτύσσεται σε νεκρούς κορμούς και κλαδιά δέντρων. Αρκετά κοινό σε όλο σχεδόν τον κόσμο, από την Ευρώπη ως την Αυστραλία. Πολύ συχνά συναντάται πάνω στην κουφοξυλιά (Sambucus nigra) εξ ου και το όνομά του, αφού κατά μία παράδοση ο Ιούδας μετά την προδοσία κρεμάστηκε σε ένα τέτοιο δέντρο. Συναντάται επίσης πάνω σε νεκρά ή ζωντανά κλαδιά συκιάς όπου η ελληνική παράδοση θέλει την αυτοκτονία του προδότη.

To όνομα του γένους προέρχεται από την λατινική λέξη auricula= αυτί, αναφορά στην ομοιότητα με το αντίστοιχο όργανο του ανθρώπου.

Ο μύκητας περιγράφηκε επιστημονικά για πρώτη φορά το 1789 από τον Jean Baptiste Francois Bulliard που το ονόμασε Tremella auricula-Judae. Τελικά, και μετά από αρκετές μετακινήσεις σε διάφορα γένη, το 1897 ταξινομήθηκε στο γένος Auricularia από τον Αυστριακό βοτανολόγο μυκητολόγο Richard Wettstein ( 1863-1931)

Στην Ασία και ιδιαίτερα στην Κίνα θεωρείται λιχουδιά. Καταναλώνεται φρέσκο ή αποξηραμένο. H Auricularia polytricha, γνωστή σαν “μαύρο μανιτάρι” χρησιμοποιείται ευρύτατα στην Ασιατική κουζίνα. Τρώγεται ωμό σε σαλάτες ή μαγειρεμένο σε βραστά και σε σάλτσες, παρόλο που καθώς μαρτυρούν όσοι το έχουν δοκιμάσει δεν έχει ιδιαίτερη γεύση ή άρωμα αλλά απορροφά τα αρώματα των υπόλοιπων υλικών και δίνει ωραία υφή στο πιάτο. Στην Κίνα επίσης θεωρείται εδώ και αιώνες ότι έχει σπουδαίες φαρμακευτικές ιδιότητες. (κατά της αιμόπτυσης, της αιμορραγίας, της διάρροιας, και κατά των γαστρεντερικών ενοχλήσεων.) Στη Δύση χρησιμοποιήθηκε από τη λαϊκή ιατρική σαν στυπτικό, κατά του πονόλαιμου (Bacon 1627),του πόνου στα μάτια και του ίκτερου.

Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι συχνή χρήση σε μικρές δόσεις μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού και καρδιακών προσβολών. Επίσης μπορεί να είναι ευεργετικό στη μείωση της κακής χοληστερίνης και των τριγλυκεριδίων. Συγχρόνως, διεξάγεται έρευνα σχετικά με τις αντιδιαβητικές και αντικαρκινικές ιδιότητες του μανιταριού. Λόγω της πιθανότητας να μειώνει το δείκτη γονιμότητας συνιστάται να αποφεύγεται από εγκύους, θηλάζουσες και γενικά από γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία. Επίσης, επειδή έχει την ιδιότητα να απορροφά βαρέα μέταλλα δεν πρέπει να συλλέγεται σε περιοχές με υψηλούς δείκτες ρύπανσης.  

Υγροκύβη η πορφυρόχρωμη

Hygrocybe punicea (Fr.) P. Kumm.

Syn. Hygrophorus puniceus Fr.  

       Hygrocybe acutopunicea R.Haller, Aar.& G.H.Moller

Hygrophoraceae

Υγροκύβη η πορφυρόχρωμη, Κύθηρα

Αρκετά σπάνιο μανιταράκι που αναπτύσσεται σε ακαλλιέργητους αγρούς και λιβάδια που δεν έχουν δεχτεί χημικά λιπάσματα και παρασιτοκτόνα.

Ο πρωτοπόρος μυκητολόγος Elias Magnus Fries την ταξινόμησε με το όνομα Agaricus puniceus στο έργο του Systema mycologicum το 1821. ( Την εποχή, που όλα σχεδόν τα ελασματοφόρα μανιτάρια κατατάσσονταν στο γένος Αgaricus. To 1871 o Γερμανός μυκητολόγος Paul Kummer, μετέφερε το είδος στο γένος Hygrocybe.

To όνομα του γένους προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις υγρός+ κύβη= κεφαλή, και το χαρακτηριστικό επίθετο από το λατινικό puniceus= πορφυρός

Συχνά συγχέεται με την Υγροκύβη την κόκκινη , Hygrocybe coccinea,που είναι όμως σημαντικά μικρότερη με πιο ανοιχτόχρωμο καπέλο, που κιτρινίζει στις άκρες, και κόκκινο πόδι. Γενικά, τα είδη του γένους Υγροκύβη ταυτοποιούνται αρκετά δύσκολα ακόμα και από ειδικούς.

Παρόλο που το μανιτάρι αναφέρεται στη βιβλιογραφία σαν βρώσιμο υπάρχουν αρκετές αναφορές δηλητηριάσεων από αυτό το είδος. Η αξία του εξ άλλου, βρίσκεται στην ομορφιά του.

Κλιτοκύβη η εύοσμη

Clitocybe odora (Bull.) P. Kumm.

 Κλιτοκύβη η μυρωδάτη

Tricholomataceae

 Κύθηρα, Νοέμβριος 2013

Η γλυκιά μυρωδιά γλυκάνισου που αναδίδει αυτό το μανιτάρι το κάνει να ξεχωρίζει στο δάσος. Σε νεαρή ηλικία έχει όμορφο γαλαζοπράσινο χρώμα που γίνεται ανοικτό γκρίζο καθώς μεγαλώνει. Αναπτύσσεται σε μικτά δάση κάτω από παχιά στρώματα φύλλων και συχνά είναι η διάχυτη γλυκιά μυρωδιά του, που βοηθά στον εντοπισμό του.

Παρόλο που το γαλάζιο χρώμα στη φύση πολύ σπάνια συνδέεται με βρώσιμα είδη, το μανιτάρι αυτό θεωρείται πολύ νόστιμο και μαζεύεται συστηματικά, ιδιαίτερα στην Αγγλία και τη Βόρεια Ευρώπη, όπου και ευδοκιμεί.

Η κλιτοκύβη η εύοσμη περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1784, από τον Γάλλο μυκητολόγο Jean Baptiste Francois Pierre Bullliard, που του έδωσε το όνομα Agaricus odorus.

Ο Γερμανός μυκητολόγος Paul Kummer μετέφερε το 1871 το είδος, στο γένος Κλιτοκύβη και το όνομά του έγινε Κλιτοκύβη η εύοσμη ή Κλιτοκύβη η μυρωδάτη, όπως συχνά μεταφράζεται το όνομα του είδους στα Ελληνικά.

Το όνομα του γένους κλιτοκύβη προέρχεται από το ελληνικό κλιτύς = πλαγιά + κύβη = κεφάλι και το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους odora, από το λατινικό odor, odoris= οσμή, μυρωδιά.

Στα Κύθηρα το βρήκα σε πευκοδάσος και όπως έχω ήδη αναφέρει σε προηγούμενη ανάρτηση, οι Τσιριγώτες αποφεύγουν να συλλέγουν μανιτάρια κάτω από πεύκα.  

Κοντραδίτης

Agaricus campestris L. var. squamulosus (Rea) Pilat

Syn. Psalliota campestris (L.ex Fr.)

Agaricaceae

Αγαρικό το πεδινό ποικ. λεπιδωτό

Κύθηρα,Φθινόπωρο 2012

Κύθηρα, Νοέμβριος 2013

Αναπτύσσεται σε καλλιεργημένα χωράφια, ή στις άκρες των λιόφυτων (κόντρες) εξ ου και το όνομα με το οποίο είναι γνωστό στα Κύθηρα. 
Οι ντόπιοι μανιταροσυλλέκτες το εκτιμούν ιδιαίτερα και μαζεύουν μεγάλες ποσότητες. 
Το καπέλλο 5 έως 12 εκ. καμπύλο, λευκό, με πολύ αχνά, μπεζ λέπια όταν πρωτοβγαίνει φτάνει σχεδόν επίπεδο με χρυσοκάστανα λέπια στην ωριμότητα. Τα ελάσματά του ρόδινα στην αρχή καταλήγουν σκούρα καφετιά. Η σάρκα λευκή παίρνει ελαφρά ρόδινη απόχρωση όταν κόβεται. Το μανιτάρι αυτό είναι βρώσιμο και πολύ νόστιμο αλλά χρειάζεται προσοχή καθώς μοιάζει με άλλα είδη που είναι δηλητηριώδη.

Η Οφρύς του Ράινχολντ

Ophrys reinholdii      H. Fleischmann,1907

Orchidaceae

Κύθηρα, 2012

 Μια από τις πιο όμορφες ορχιδέες της Μεσογείου με ευρεία εξάπλωση από τα Βαλκάνια έως το νοτιοδυτικό Ιράν. Ανθίζει Μάρτιο Απρίλιο και δίνει το όνομά της σε ολόκληρη ομάδα αποτελούμενη από πέντε είδη που είναι όλα εξ ίσου εντυπωσιακά. Αν και μεγάλου εύρους κατανομής η ορχιδέα αυτή κάθε άλλο παρά συνηθισμένη θεωρείται . Περιλαμβάνεται στη CITES ενώ σε αρκετές χώρες υπάρχουν προτάσεις να περιληφθεί στο Κόκκινο Βιβλίο Απειλούμενων Ειδών και στην κατηγορία κρίσιμα κινδυνεύον.

Το όνομα της δόθηκε προς τιμή του γερμανού γιατρού Καρόλου Ράινχολντ που υπηρέτησε στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα.

Στα Κύθηρα συνάντησα το 2012 μια μικρή ομάδα από 10 φυτά σε περιορισμένο χώρο στις άκρες χωραφιών που καλλιεργούνται. Φέτος από τα δέκα φυτά έχουν ανθίσει μέχρι σήμερα τα δύο. 

Ophrys tenthredinifera II

Οφρύς η σφηκάφερη II

Προσθήκη λεζάντας

Μια υπέροχη παραλλαγή ή μήπως πρόκειται για υβρίδιο της; Με τις άγριες ορχιδέες της Μεσογείου και της Ευρώπης κανείς δεν είναι ποτέ σίγουρος. Και αυτή είναι η γοητεία τους. Αλλάζουν, προσαρμόζονται στο περιβάλλον και στις ανάγκες των εντόμων που θα τις επικονιάσουν. Mεταλλάσσονται έτσι ώστε να εξασφαλίσουν τη διαιώνιση του είδους τους. Τη συγκεκριμένη οφρύ βρήκα στο κέντρο του νησιού των Κυθήρων σε περιοχή που υπάρχουν άφθονες ophrys fusca s.l. και αρκετές ophrys calypsus var. scolopaxoides.