Κομψή φθινοπωρινή ορχιδέα

Spiranthes spiralis (L.) Chevall.

Orchidaceae

Η χαριτωμένη αυτή ορχιδέα ανθίζει το φθινόπωρο αφού η γη δροσιστεί καλά με τα πρωτοβρόχια. Εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη και προστατεύεται από διεθνείς συνθήκες καθώς σε κάποιες χώρες θεωρείται απειλούμενο.

Το μακρύ στέλεχος όπου θα ανθίσουν τα μικροσκοπικά λευκά άνθη βγαίνει πρώτο από το έδαφος και ακολουθούν τα φύλλα της ροζέτας κάπως στο πλάι του. Τα φύλλα αυτά, αρχικά είναι σχεδόν όρθια ενώ στην ωριμότητά τους αναπτύσσονται επίπεδα, κολλητά στο έδαφος σε μια προσπάθεια να αποφύγουν τους φυτοφάγους θηρευτές. Το φυτό μπορεί να φτάσει τα 20 εκατοστά ύψος αλλά τα χλωμά χρώματά του το κάνουν δυσδιάκριτο.Η spiranthes spiralis σκορπά ένα υπέροχο λεπτό άρωμα ιδιαίτερα το βράδυ. Βάμμα της ρίζας χρησιμοποιείται σαν ομοιοπαθητικό φάρμακο.

Το όνομα του γένους καθώς και το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους προέρχονται από την ελληνική λέξη σπείρα, αναφορά στον τρόπο που τα λευκοπράσινα άνθη αναπτύσσονται σπειροειδώς γύρω από το στέλεχος.

Οι εξαίρετοι φυσιοδίφες, Jan και Liesbeth Essink το έχουν εντοπίσει σε αρκετές τοποθεσίες σε όλο το νησί των Κυθήρων. Οι φωτογραφίες που παρουσιάζω εδώ, είναι από τα νοτιοανατολικά του νησιού, όπου την άνοιξη οι καλοί φίλοι Jan και Liesbeth βρήκαν τις ροζέτες και είχαν την καλοσύνη να μου τις δείξουν.

Μάρτιος 2014. 

Οι ξελογιάστρες της Άνοιξης ΙΙΙ

Ophrys candica ssp cytherea B.Baumann & H.Baumann 2005

Οφρύς η λευκή, των Κυθήρων

(Bornmuelleri group)

Κύθηρα,Άνοιξη 2011-2012.Φωτογραφίες,κείμενο:Σταυρούλα Φατσέα 

Υπέροχη μικρή ορχιδέα, που περιέγραψαν το 2005 οι Μπάουμαν σαν ξεχωριστό υποείδος της ophrys candica, και θεωρείται τοπικό ενδημικό. Ανθίζει από τα τέλη Μαρτίου ως τα τέλη Μαΐου. Υπάρχει σε όλο το νησί πολλές φορές μαζί με την ophrys candica και την ophrys candica var.minoa. Φέτος η ανθοφορία της ήταν περιορισμένη σε σχέση με το 2011 και τέλειωσε μάλλον νωρίς, στις αρχές Μαΐου.

'Αγριες Ορχιδέες των Κυθήρων

Είναι όμορφες, εύθραυστες και σπάνιες. Με την ελπίδα ότι θα τις προστατεύσουμε όπως τους αξίζει τις παρουσιάζω όλες μαζί.
.....Και επειδή  ρωτάτε, ναι, όλες οι φωτογραφίες είναι από τα Κύθηρα.

Ανακαμπτίς η πυραμιδοειδής

Anacamptis pyramidalis (L.) L.C.M. Richard

Orchidaceae

 Κύθηρα, Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Πρόκειται για είδος με εξάπλωση από την Δυτική Ευρώπη μέχρι την νοτιοδυτική Ασία.Το χρώμα της μπορεί να είναι από σκούρο ματζεντί ως απαλό ροζ, όπως το μοναδικό λουλούδι που βρήκαμε στα Κύθηρα.

Το όνομα της προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό “ανακάμπτειν” και το επίθετο από το χαρακτηριστικό σχήμα πυραμίδας που έχει η ταξιανθία.

To Σαλέπι...!

Orchis italica Poiret

Orchidaceae

Ορχιδέα η ιταλική

Κύθηρα, Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

 Η όμορφη αυτή ορχιδέα είναι ίσως η πιο διαδεδομένη στα Κύθηρα. Από τα τέλη Μαρτίου η χαριτωμένες ρόδινες κορφούλες γεμίζουν τα χέρσα χωράφια, τις άκρες των δρόμων φυτρώνουν ανάμεσα σε θάμνους και αγκάθια. Το λουλούδι της μοιάζει με μικρό αρσενικό ανθρωπάκι εξ ου και το αρχαίο ελληνικό όνομα: “ σατύριον”, αναφορά στους γυμνούς σατύρους, συνοδούς του θεού Διονύσου. Όπως και οι περισσότερες ορχιδέες η ανθοφορία αρχίζει από τη βάση και προχωρά σταδιακά στην κορυφή δημιουργώντας έναν όμορφο κώνο. 
Η ρίζα της μετά από επεξεργασία δίνει λευκή σκόνη, το σαλέπι.

Στην Τουρκία, που το σαλέπι ήταν δημοφιλές αυτή και άλλες ορχιδέες έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, λόγω της υπερσυλλογής βολβών. Στην Ελλάδα η συλλογή του φυτού σε άγρια μορφή είναι απαγορευμένη καθώς οι περισσότερες ελληνικές ορχιδέες θεωρούνται σπάνια και απειλούμενα είδη και προστατεύονται από το νόμο.

Orchis italica albino

Στα νοτιοανατολικά του νησιού βρήκα μία και μοναδική λευκή. Προφανώς πρόκειται για αλβινικό άτομο.

Δακτυλόριζα η ρωμαϊκή

Dactylorhiza romana (Sebast.)Soό

Orchidaceae

Κύθηρα, Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Eίδος αρκετά διαδεδομένο σε όλη την κεντρική και ανατολική Μεσόγειο, Ευρώπη και Δυτική Ασία. Μπορεί να είναι λευκή, κιτρινωπή, κόκκινη ή ροζ. Το όνομα της προέρχεται από το ελληνικό δάκτυλος και ρίζα και αναφέρεται στη μορφή που έχει η ρίζα του φυτού που θυμίζει ανθρώπινα δάκτυλα. Στα Κύθηρα βρήκαμε ελάχιστες στα βόρεια του νησιού και μόνον μία στα δυτικά.  

Ophrys bombyliflora Link

Orchidaceae

Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Πολύ μικρό και χαριτωμένο. Στην εξαιρετική ιστοσελίδα www.greekorchids.gr διαβάζουμε ότι σε πολλές περιοχές το λένε “αρκουδάκι”. Πολύ ταιριαστό πράγματι! Το συναντήσαμε στα ανατολικά του νησιού σε πολύ μικρό αριθμό και σε πολύ περιορισμένο χώρο. Πρόκειται για είδος που βρίσκεται σε καθεστώς προστασίας βάσει της Σύμβασης Διεθνούς Εμπορίου Απειλούμενων Ειδών Άγριας Χλωρίδας και Πανίδας. (CITES)  

Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη

Orchis papilionacea L.

Subsp.heroica (E.D.Clarke) P. Delforge

Ορχιδέα η πεταλουδόμορφη, υποείδος ηρωική

Orchidaceae

Μικρή ορχιδέα με εντυπωσιακά άνθη σε πλούσια ταξιανθία. Το χαρακτηριστικό επίθετο της, οφείλει στο σχήμα του χείλους που θυμίζει πεταλούδα. 

Τη βρήκαμε ανθισμένη στα ανατολικά Κύθηρα στα τέλη Φεβρουαρίου. Περί τα μέσα Μαρτίου τη συναντάμε σχεδόν παντού στο νησί. Συχνά το χείλος είναι ανοικτόχρωμο, ενώ το κάλυμμα σκουρόχρωμο.  

Φεβρουάριος - Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Ορχιδέα η γαλακτόχρους

Orchis lactea Poiret

Synonym: Orchis tridentata subsp. lactea

Orchidaceae

Μάρτιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Ακόμα μία υπέροχη ορχιδέα που βρήκαμε στα Κύθηρα. Το είδος περιγράφεται σαν αρκετά κοινό στη Μεσόγειο αν και υπάρχει και εδώ κάποια διχογνωμία σχετικά με την εξάπλωση του, καθώς είναι δύσκολη η διάκριση μεταξύ άλλων παρόμοιων ειδών όπως η Orchis tridentata, και η Orchis conica. Το ίδιο το είδος είχε αρχικά ταξινομηθεί σαν Neotinea lactea Ανθίζει από τις αρχές Μαρτίου ως τον Μάιο.Την βρήκαμε δυτικά και ανατολικά του νησιού σε μικρούς αριθμούς.

Οφρύς η Σφηκάφερη

Ophrys tenthredinifera (subsp.neglecta?)

Orchidaceae

Το όνομα Οφρύς αναφέρεται για πρώτη φορά στο βιβλίο “Φυσική Ιστορία” του Πλίνου του Πρεσβύτερου προέρχεται από την ελληνική λέξη που σημαίνει φρύδι. (αρκετά είδη του γένους έχουν φουντωτές άκρες στο χείλος), ενώ ο Διοσκουρίδης τα περιγράφει και εκθειάζει τις αφροδισιακές ιδιότητες τους.

Γοητευτικές πολυμήχανες και απρόβλεπτες οι ορχιδέες εμφανίστηκαν σχετικά πρόσφατα στο φυτικό βασίλειο.

Η επινοητικότητα τους σε ότι αφορά την γονιμοποίησή  δεν έχει όρια. Το χείλος του άνθους μιμείται την εμφάνιση και τη μυρωδιά  θηλυκού εντόμου, προσελκύοντας έτσι τα αρσενικά.

Τα είδη του γένους οφρύς, που συχνά αναφέρεται και σαν οφρύς εντομοφόρος, έχουν πολλά φυσικά υβρίδια, ενδημικά της Ευρώπης και της Μεσογείου.Σε αντίθεση με τις μεγαλοπρεπείς συγγενείς τους των τροπικών, οι ελληνικές ορχιδέες μπορεί να περάσουν απαρατήρητες λόγω μεγέθους.

Φεβρουάριος 2011. Ανατολικά Κύθηρα.
Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Για να θαυμάσει κανείς την ομορφιά τους θα πρέπει να σκύψει προσεκτικά πάνω τους. Ευτυχώς η μάκρο φωτογραφία μας δίνει την ευκαιρία να τις εκτιμήσουμε πιο εύκολα.Στα Κύθηρα υπάρχουν αρκετά είδη άγριας ορχιδέας του γένους οφρύς. Παλιά θυμάμαι τα λέγαμε κοριτσάκια και υπήρχαν σχεδόν παντού σε μεγάλους πληθυσμούς. Δυστυχώς κάθε χρόνο βρίσκουμε όλο και λιγότερα.