Αναγνώστες

Δευτέρα, 22 Μαρτίου 2021

ΟΡΧΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΚΥΘΗΡΩΝ, ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η οικογένεια των ορχεοειδών κατέχει σημαντική θέση στην πλούσια, έτσι κι αλλιώς, χλωριδική βιοποικιλότητα του νησιού των Κυθήρων. Το βιβλίο αυτό, ένα μικρό αφιέρωμα στην ορχεοχλωρίδα του νησιού, παρουσιάζει τα υπάρχοντα είδη, μέσα από φωτογραφίες και κείμενα, με την ελπίδα και ευχή ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα τα εκτιμήσουν και θα τα προστατεύσουν. 



Εύχομαι το βιβλίο μου να σας χαρίσει φωτεινές στιγμές στις δύσκολες συνθήκες που βιώνουμε όλοι.   

Διαθέσιμο στα βιβλιοπωλεία των Κυθήρων Βιβλιόγατος στο Λειβάδι και Εξάντας στον Ποταμό, από τον Απρίλιο 2021. Μπορείτε επίσης να το βρείτε στο ΧΡΥΣΟΨΑΡΟ ΚΑΙ στο ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ EL SOL στο Καψάλι καθώς και στο PYRGOS HOUSE στον Ποταμό. 

 Τιμή: 25 ευρώ + 4,5 ταχυδρομικά τέλη. Μπορείτε επίσης να πληρώσετε μέσω Paypal:

Orchids of Kythira, the book

 ή να το παραγγείλετε απευθείας στο : camarela@otenet.gr




The family Orchidaceae is represented by more than 50 species and is one of the most important families in the rich floral biodiversity of the island of Kythira. Most of the species recorded so far are presented in this book with color photos and texts, in the hope that more people will appreciate their uniqueness and protect them. 



Available from April 2021, in the bookshops Vivliogatos in Leivadi and Exantas in Potamos, Kythira. You can also find it at CHRYSOPSARO and EL SOL HOTEL in Kapsali and at Pyrgos House in Potamos.  

Price: 25Euros + postage fees (usually 14 euros for Europe). Please contact your local post office. 

 You can pay via Paypal: Orchids of Kythira, the book

or  To order, contact: camarela@otenet.gr






Δευτέρα, 14 Ιανουαρίου 2019

Λευκά Κοράλλια στο Δάσος


Κλαβάρια η εύθραυστη*

Clavaria fragilis Holmsk. 
Clavariaceae


Στις πιο σκοτεινές γωνιές του δάσους ξαφνικά ξεπροβάλλει μπροστά μου σαν ολόλευκο κοράλλι η  κλαβάρια η  εύθραυστη. Τα λευκά ροπαλοειδή βασιδιώματα της κλαβάριας μπορεί να φτάσουν τα 10 εκ. Πρόκειται για το τυπικό είδος του γένους clavaria εύκολο να εντοπιστεί όταν αναπτύσσεται σε χαμηλή βλάστηση. Υπάρχουν καταγραφές εμφάνισης του σε όλη την Ευρώπη  ενώ αναφέρεται επίσης στην Αφρική, Ασία, Αυστραλία και Βόρεια Αμερική. 
Για πρώτη φορά περιγράφηκε από τον Δανό μυκητολόγο Johan Theodor Holmskjold( 1731-1793)  που του έδωσε και το σημερινό του επιστημονικό όνομα.  Το όνομα Clavaria flagilis έγινε αργότερα αποδεκτό και από τον μεγάλο Σουηδό μυκητολόγο Elias Magnus Fries στην ιστορική έκδοση Systema Mycologicum του 1821.  
Το όνομα του γένους προέρχεται από το λατινικό clava= ρόπαλο, ενώ το χαρακτηριστικό επίθετο του γένους από το λατινικό fragilis -e που σημαίνει εύθραυστος, αναφορά στη σάρκα της κλαβάριας που θρυμματίζεται στο παραμικρό άγγιγμα. 


Πέρα από το σημαντικό ρόλο που έχει  στην οικολογική ισορροπία των δασών το μανιτάρι αυτό σύμφωνα με σύγχρονη έρευνα φαίνεται να έχει σημαντικές αντιμικροβιακές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες όπως και πολλά άλλα είδη του γένους clavaria. (Sharma & Gautam, 2017)

  
Στα Κύθηρα το βρήκα στο κέντρο του νησιού σε  κυπαρισσοδάσος. Το μανιτάρι αυτό θεωρείται βρώσιμο  αλλά λόγω μεγέθους και σπανιότητας δεν συλλέγεται.  
Έτσι κι αλλιώς η συλλογή άγριων μανιταριών  δεν είναι κατά τη γνώμη μου καλή ιδέα σε τόπους όπως τα Κύθηρα που τα μανιτάρια είναι  σπάνια και δυσεύρετα. 
*Στην ελληνική βιβλιογραφία αναφέρεται σαν Ροπάλια η εύθραυστη  που είναι ακριβής μεν αλλά κάπως αμήχανη μετάφραση. Για το λόγο αυτό προτίμησα να κρατήσω το  κλαβάρια αμετάφραστο. 

Τετάρτη, 26 Δεκεμβρίου 2018

Ταπινίσκη η πανοειδής


Tapinella panuoides  (Fr.) E.-Gilbert


Syn. Paxillus panoides (Fr.) Fr. , Paxillus fagi Berk.&Broome, Paxillus panuoides var.fagi (Berk &Broome) Cooke, Crepidotus panuoides (Fr.) Pilat



Εντυπωσιακό μανιτάρι που αναπτύσσεται σε νεκρό ξύλο κωνοφόρων  σχηματίζοντας  με το καρπόσωμα του επικαλυπτόμενα στρώματα σε πολλά επίπεδα.

Αρχικά περιγράφηκε το 1818 από τον Σουηδό μυκητολόγο Elias Magnus Fries  που του έδωσε το όνομα Agaricus panuoides  και μεταφέρθηκε στο γένος Tapinella  το 1931 από τον Γάλλο μυκητολόγο Eduard-Jean Gilbert (1888-1954)
Σύμφωνα με το ταξινομικό σύστημα της Βρετανικής Μυκολογικής Εταιρείας ( και του Βοτανικού Κήπου Kew Gardens/ Index Fungorum), το  γένος  Tapinella τοποθετείται στην οικογένεια Tapinellaceae.
Το όνομα του γένους προέρχεται από την ελληνική λέξη τάπης  ενώ το χαρακτηριστικό επίθετο του γένους από το λατινικό panus που με τη σειρά του προέρχεται από το ελληνικό πήνος ή πάνος = εξόγκωμα, όγκος .
Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι το μανιτάρι περιέχει συστατικά που ενδέχεται να έχουν αντιοξειδωτικές,  νευροπροστατευτικές και άλλες θεραπευτικές  ιδιότητες ( Yun et al., 2000) (Lee et al., 2003)

Στα Κύθηρα το συναντώ συχνά σε κομμένους κορμούς πεύκων στα ταλαιπωρημένα δασάκια του νησιού.  

Κυριακή, 9 Δεκεμβρίου 2018

Αγαρικό το ξανθόδερμο

Agaricus xanthodermus Genev.


Syn. Pratella xanthoderma(Genev.) Gillet,
Psalliota xanthoderma(Genev.) Richon &Roze



Αρκετά συνηθισμένο μανιτάρι σε όλη την Ευρώπη και τη Βόρειο Αμερική. Αναπτύσσεται συνήθως κατά ομάδες σε εδάφη πλούσια σε νεκρή φυτική ύλη ή κοπριά, ξέφωτα ή χερσότοπους. 


Το καπέλο έχει διάμετρο 5 έως 12 εκ. και είναι θολωτό στα πρώτα στάδια και επίπεδο αργότερα, υπόλευκο με γκριζοκαφετί περιοχές και τελικά ανοικτό καφετί στην ωριμότητα. Στο άγγιγμα κιτρινίζει ιδιαίτερα στη βάση και στην περίμετρο του καπέλου και έχει έντονη μυρωδιά ιωδίου ή μελανιού. Τα ελάσματα είναι πυκνά, ελεύθερα, χρώματος αρχικά απαλού ροζ, ενώ στην ωριμότητα γίνονται σκούρο καφέ. Το πόδι, 1-2 εκ πλάτος και 8-10 εκατοστά ύψος, με βολβώδη βάση είναι συμπαγές αρχικά, κούφιο αργότερα, λείο, λευκό με γκριζωπές ίνες. 


Το είδος περιγράφηκε και ονομάστηκε από το Γάλλο βοτανολόγο Leon Gaston Genevier, το 1876. Το χαρακτηριστικό επίθετο προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ξανθός και δέρμα, αναφορά στην ιδιότητα του να κιτρινίζει έντονα στο άγγιγμα. 
                            


                       ΠΡΟΣΟΧΗ : ΤΟ ΜΑΝΙΤΑΡΙ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟΞΙΚΟ 



Λόγω της ομοιότητας του με άλλα νόστιμα εδώδιμα είδη του γένους εχει γίνει αιτία πολλών γαστρεντερικών δηλητηριάσεων καθώς περιέχει τοξικά στοιχεία σε υψηλές συγκεντρώσεις. 
(Gill M., Strauch RJ. 1984) Η κατανάλωσή του προκαλεί στομαχικές κράμπες, ναυτία, εμετό εφίδρωση και διάρροια.


Στα Κύθηρα το βρήκα σε διάφορες τοποθεσίες σε πρινερά ή άκρες αγρών. Μεγάλη προσοχή καθώς εύκολα μπορεί να το μπερδέψει κανείς με τα εδώδιμα μαστραγγούρια (Αγαρικό το πεδινό). Έτσι κι αλλιώς η συλλογή μανιταριών για κατανάλωση δε θα πρέπει να ενθαρρύνεται καθώς οι πληθυσμοί τους στο νησί των Κυθήρων δεν είναι πολυάριθμοι και με δεδομένη την κλιματική αλλαγή και τις δασικές πυρκαγιές είναι πιθανό αρκετά είδη να βρίσκονται σε κίνδυνο εξαφάνισης αν και δεν υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα σχετικά. 

Κυριακή, 26 Νοεμβρίου 2017

Μαρίες στα Κύθηρα

Macrolepiota phaeodisca Bellu

Μακρολεπιότα η φαιόδισκη


Agaricaceae



Αρκετά κοινό μανιτάρι της Νότιας Ευρώπης. Καρποφορεί σε ηλιόλουστα χορτολίβαδα ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες από τα τέλη Οκτωβρίου έως το Φεβρουάριο. Ανήκει στο γένος macrolepiota στο οποίο τυπικό είδος είναι η macrolepiota procera. Τα μανιτάρια του γένους θεωρούνται κατά κανόνα βρώσιμα και νόστιμα αν και συνιστάται προσοχή καθώς κάποια από αυτά μοιάζουν με άλλα είδη που είναι τοξικά. Το συγκεκριμένο είδος περιγράφηκε το 1984 από τον Ιταλό φυσιοδίφη Francisco Bellu, ο οποίος και έδωσε το αποδεκτό σήμερα επιστημονικό όνομα Macrolepiota phaeodisca. Σύγχρονη έρευνα το ταξινομεί σαν χρωματική παραλλαγή του είδους macrolepiota excoriata.

Στα Κύθηρα το βρήκα κυρίως στα βόρεια του νησιού σε αγρούς και λιόφυτα ανάμεσα σε χορτάρια και σπανιότερα σε φρυγανότοπους. Η λαϊκή ονομασία στο βόρειο μέρος του νησιού είναι “Μαρία” και θεωρείται ασφαλές και νόστιμο μανιτάρι.


ΠΡΟΣΟΧΗ! Μοιάζει με το είδος chlorophyllum rhacodes, που είναι όμως μεγαλύτερο με μακριά ανασηκωμένα “λέπια”, και προκαλεί γαστρεντερικά προβλήματα ενώ σε κάποιους οργανισμούς μπορεί να προκαλέσει και σοβαρότερες δηλητηριάσεις. Η σάρκα του chlorophyllum rhacodes γίνεται κόκκινη όταν κοπεί ενώ η σάρκα της “Μαρίας” παραμένει λευκή.

ΠΡΟΣΟΧΗ! Ακόμα και τα θεωρούμενα ασφαλή και βρώσιμα μανιτάρια είναι δυνατόν να γίνουν επικίνδυνα αν αναπτυχθούν σε περιοχή με απορρίμματα, παλιά σίδερα κλπ. Ποτέ μη καταναλώνετε άγρια μανιτάρια αν δεν είστε απόλυτα βέβαιοι από που προέρχονται, και δεν έχετε απόλυτη εμπιστοσύνη στο μανιταροσυλλέκτη.

Το όνομα του γένους προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη λεπίς – ιδος = λέπι, φολίδα και το επίθετο μακρός -α – ον αναφορά στα μακριά “λέπια” που έχει το καπέλο του καρποσώματος του μανιταριού. Το χαρακτηριστικό επίθετο από το φαιός και δίσκος για προφανείς λόγους.


Σάββατο, 2 Σεπτεμβρίου 2017

Το Δάσος Γερακαρίου στον Καραβά και το Δάσος Αϊ Γιάννη στον Ποταμό


Στο Γερακάρι κουμαριές και στο Πετρούνι ρίχια 

και μας στο χωριουδάκι μας βιόλες και κυπαρίσσια 

(Παλιά Κυθηραϊκή Μαντινάδα)




Άγιος Γιάννης  και Γερακάρι.... Δύο δάση που φυτεύτηκαν κατά τις δεκαετίες του 1960 - 1970. Η προσπάθεια ξεκίνησε από την αποστολή του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, και συνεχίστηκε σε όλες σχεδόν τις τότε κοινότητες του νησιού με επιμέλεια του δασονόμου υπαλλήλου της Δασικής Υπηρεσίας Ιωάννη Ζερλεντέ. Πολλοί κάτοικοι του νησιού, μαθητές του ιστορικού Γυμνασίου Κυθήρων αλλά και επισκέπτες από άλλες χώρες συμμετείχαν εθελοντικά στη διαμόρφωση του τοπίου και τις δενδροφυτεύσεις.

( Μαρτυρία Β.Κ από τις Καρβουνάδες : Δεκαετία 1960,... στο σχολείο, μας έδιναν μακρόστενες σακούλες γεμάτες με μείγμα χώματος και εκεί βάζαμε σπόρους)

Δημιουργήθηκε τότε φυτώριο στον προαύλιο χώρο του ναού του Οσίου Θεοδώρου και έγινε πρόσκληση στα κοινοτικά συμβούλια του νησιού να εκδηλώσουν ενδιαφέρον για δενδροφύτευση στην περιοχή τους. Το Δασαρχείο Πειραιά ( την εποχή εκείνη Αττικής και Νήσων) διαχειρίστηκε το φυτώριο με μεγάλη επιτυχία και έφτασε στο σημείο να προμηθεύει με δενδρύλλια ακόμα και την περιοχή της πρωτεύουσας.

( Μαρτυρία Δ. Τζάννε, Δεκαετία 1970, : μετέφερα 7000 δενδρύλλια στον Πειραιά).
Έτσι με κόπο και προσπάθεια πολλών ανθρώπων πρασίνισε το νησί των Κυθήρων.

(Μαρτυρία Π.Νοταρά από τον Ποταμό, Δεκαετία 1960 : Σαν μαθητής είχα συμμετοχή στη δενδροφύτευση γύρω από το μοναστήρι της Αγίας Μόνης, δυστυχώς κανένα από τα δένδρα που φυτέψαμε τότε δε ζει σήμερα.)



Τα δέντρα που επιλέχθηκαν pinus halepensis πεύκο ταχείας ανάπτυξης, pinus pinea (κουκουναριά) και ευκάλυπτος δεν είναι αυτοφυή στα Κύθηρα, αλλά εγκλιματίστηκαν εύκολα σαν τυπικά μεσογειακά είδη και έχουν μετατρέψει τις περιοχές αυτές σε βιότοπους μεγάλης αισθητικής, ιστορικής, οικολογικής και περιβαλλοντικής αξίας. 


Τα δύο δάση αποτελούν πια σημαντικά οικοσυστήματα για το νησί των Κυθήρων, στεγάζοντας ένα μεγάλο αριθμό χλωρίδας, μυκοχλωρίδας και πανίδας. Αποτελούν ενδιάμεσο σταθμό των αποδημητικών πουλιών στην πορεία τους από την Πελοπόννησο προς το νότο. Ο ρόλος τους στη ρύθμιση του μικροκλίματος της περιοχής είναι σπουδαίος.




Στην ευρύτερη περιοχή του Δάσους του Γερακαρίου υπάρχουν πολλές πηγές με τρεχούμενο νερό. Πιο γνωστές το Σιδηρόνερο στο Πετρούνι και οι πηγές στον Άγιο Μάμα, όπου υπήρχαν έως τα μέσα του 20ου αιώνα εγκαταστάσεις για  ασθενείς ώστε να μπορούν να πίνουν φρέσκο το ιαματικό νερό το οποίο θεωρούνταν μεγάλης θεραπευτικής αξίας αλλά έπρεπε να καταναλώνεται στην πηγή. Αν και αναξιοποίητες οι πηγές δέχονται αρκετούς επισκέπτες κάθε χρόνο οι δε φυσιολατρικές διαδρομές που οδηγούν σε αυτές είναι σπάνιας ομορφιάς.




Έχοντας κατά νου όλα αυτά, είναι τουλάχιστον ανεύθυνο να υποβαθμίζει κανείς την αξία τους με το επιχείρημα ότι δεν είναι φυσικά δάση. Ίσως σήμερα να κάναμε και πρέπει να κάνουμε διαφορετικές επιλογές σε είδη χλωρίδας για τις αναγκαίες αναδασώσεις, αλλά παράλληλα θα πρέπει με κάθε τρόπο να προστατεύσουμε τα υπάρχοντα δάση και αλσύλλια.



Μεγάλο μέρος του δάσους του Γερακαρίου κάηκε σε μεγάλη φωτιά τη δεκαετία του 1990 και στην καμμένη περιοχή έχουν αναγεννηθεί πολλά αυτοφυή είδη όπως κουμαριά (arbutus unedo), ρείκι (erica arborea), ακέσαρος (cistus sp.), σχοίνος ( pistacia lendiscus) κ.α.

Οι ζώνες πυρασφάλειας που δημιουργήθηκαν τη δεκαετία του 90 μετά τη μεγάλη φωτιά, λόγω έλλειψης συντήρησης έχουν σχεδόν κλείσει και ο κίνδυνος είναι μεγάλος.





Στο Δάσος του Αϊ Γιάννη στον Ποταμό γίνεται ελεγχόμενη (;;) υλοτόμηση κυρίως λόγω προσβολής των δένδρων από τη marchalina hellenica (μαρκαλίνα ή μαρσαλίνα)- παρασιτικού εντόμου που ζει στον κορμό του πεύκου τρέφεται από τους χυμούς του και αν το βρει αδύναμο, σταδιακά το ξεραίνει. Δυστυχώς, και στο αλσύλλιο πεύκων του Καψαλίου και σε μεμονωμένες συστάδες πεύκων στο νησί η λύση που προτιμήθηκε από τους αρμόδιους για να αντιμετωπιστεί το παράσιτο είναι η κοπή του δέντρου και όχι η προσπάθεια για θεραπεία του. Πριν περίπου μια δεκαετία ξεκίνησαν κάποιοι ψεκασμοί με φάρμακα που όμως θεωρήθηκαν επικίνδυνοι, οπότε στη συνέχεια υιοθετήθηκαν πιο φιλικές στο περιβάλλον μέθοδοι. Πλύσιμο με ειδικό αβλαβές διάλυμα και στη συνέχεια κάψιμο του εντόμου που έπεφτε από το δέντρο. Τα αποτελέσματα δεν ήταν τα επιθυμητά είτε λόγω λάθος εφαρμογής των προτεινόμενων λύσεων, είτε επειδή η διαδικασία είναι επίπονη και χωρίς επαρκή κέρδη για τους εμπλεκόμενους, η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε και ακολουθήσαμε τον εύκολο δρόμο: “πονάει κεφάλι..., κόβει κεφάλι”. Έτσι τα λιγοστά σε μερικές περιοχές πεύκα κόπηκαν χωρίς καν να μπουν οι αρμόδιοι στον κόπο να τα αντικαταστήσουν με άλλα πιο ανθεκτικά είδη.






Βέβαια αυτοί που κάνουν την υλοτόμηση, με άδεια ή χωρίς, κόβουν και υγιή δέντρα είτε γιατί βρίσκονται στο δρόμο προς τα ξερά είτε γιατί έτσι είναι πιο βολικό. Τα τελευταία χρόνια και λόγω της μεγάλης ζήτησης σε καυσόξυλα, η υλοτόμηση έχει πάρει επικίνδυνες διαστάσεις. Ειδικοί επιστήμονες  υποστηρίζουν ότι είναι αναγκαίο να καθαρίζονται τα δάση άλλα αυτό θα πρέπει να γίνεται με σχέδιο και έλεγχο ώστε να εξυπηρετούνται οι ανάγκες πυροπροστασίας και όχι να κόβονται υγιή δέντρα όπως μας βολεύει!!!


Στο δάσος του Ποταμού οι καθαρισμοί και  η συντήρηση του μοναδικού δρόμου είναι ανύπαρκτοι τα τελευταία χρόνια ενώ παράλληλα έχουν δημιουργηθεί από παλιότερα τρεις τέσσερεις τουλάχιστον πρόχειρες χωματερές που αυξάνουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς και μολύνουν το περιβάλλον.













Πριν τρία χρόνια έγινε καθαρισμός της ανατολικής πλευράς του δάσους του Ποταμού από εθελοντές κατοίκους αλλά τα σκουπίδια έχουν επιστρέψει και σε αυτά τα μέρη. Οι “υλοτόμοι” νόμιμοι και παράνομοι παίρνουν τους κορμούς των δέντρων αλλά αφήνουν σωρούς από τα λεπτότερα κλαδιά με αποτέλεσμα αντί για καθαρισμό να έχουμε επικίνδυνη συσσώρευση καύσιμης ύλης στο δάπεδο του δάσους.



Όλα αυτά συνθέτουν ένα εφιαλτικό σκηνικό μέσα στο πανέμορφο δάσος του Αϊ Γιάννη. Οι αρμόδιοι θα πρέπει άμεσα να λάβουν τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας κινητοποιώντας κατοίκους και ενδιαφερόμενους και παρέχοντας τους υποστήριξη.
Ελπίζουμε στην καινούρια, πανάκριβη από ό,τι ακούγεται μελέτη, που υπόσχονται οι αρμόδιες αρχές να συμπεριληφθούν τα ενδεδειγμένα μέτρα προστασίας των δύο μοναδικών δασών του νησιού και να υπάρξει σχετική ενημέρωση των κατοίκων. 

Τετάρτη, 23 Αυγούστου 2017

Αβρινέοι στα Κύθηρα, Αβρωνιές στην Κρήτη, Διοσκουρία η κοινή


Dioscorea communis (L.) Caddick &Wilkin


Syn. Tamus communis L.

Dioscoreaceae

Στου Αφράτη, Αύγουστος 2017

Αναρριχητικό φυτό που μπορεί να φτάσει τα 3μ ύψος. Αυτοφυές στη μεσογειακή λεκάνη έχει πλέον εξαπλωθεί σε όλη την Ευρώπη και Δυτική Ασία. Αγαπά τα καλά αποστραγγιζόμενα ασβεστολιθικά εδάφη αναπτύσσεται σε περιοχές με αρκετή υγρασία και ήλιο. Τα μεγάλα λαμπερά φύλλα του έχουν σχήμα καρδιάς και οι καρποί είναι κόκκινες ρόγες. Τα μικροσκοπικά άνθη αρσενικά και θηλυκά σε διαφορετικά φυτά είναι ωχροκίτρινα και βγαίνουν σε χαλαρές ταξιανθίες. Η μεγάλη κονδυλώδης ρίζα του έχει σκούρο μαυριδερό περίβλημα και παρόλο που θεωρείται ένα από τα παλαιότερα καθαρτικά περιέχει επικίνδυνα τοξικά συστατικά και συνιστάται να αποφεύγεται η χρήση της.

Ρεματιά Μητάτων


Όλα τα μέρη του φυτού είναι τοξικά για τον άνθρωπο και παρόλο που από την αρχαιότητα αναφέρονται θεραπευτικές ιδιότητες (διουρητικό, κατά του άσθματος, εμετικό, κατά των αρθριτικών, θεραπευτικό των εγκαυμάτων, καθαρτικό, κατά των νεφρολιθιάσεων κ.α ) συνιστάται να αποφεύγεται εντελώς η χρήση του εσωτερικά.

Αρκετοί ερευνητές θεωρούν ότι πρόκειται για το φυτό που ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης περιγράφει σαν “άμπελο μέλαινα”. Νεώτερη έρευνα καταρρίπτει αυτή τη θεωρία αφού το φυτό αυτό έχει έλικες και μαύρους καρπούς ενώ η dioscorea communis περιπλέκεται σε κλαδιά και αναρριχάται χωρίς να έχει έλικες και έχει κόκκινους καρπούς. (βλ.παρακάτω απόσπασμα) Το πιο πιθανό είναι να γίνεται σύγχυση μεταξύ του είδους tamus communis L. και του είδους bryonia alba, καθώς τα δύο φυτά έχουν παρόμοιες θεραπευτικές ιδιότητες. (S.S Renner, J.Scarborough et al., 2008)



....ἄμπελος μέλαινα· [οἱ δὲ βρυωνία μέλαινα,] οἱ δὲ Χειρώνιον, [οἱ δὲ βουκράνιον, Ῥωμαῖοι ὄβα ταμίνια, οἱ δὲ ὄβα ταμνούτα, οἱ δὲ βίτις ἄλβα, Δάκοι πριάδιλα, οἱ δὲ πατρίνα, Ἄφροι λαουωθέν]· φύλλα ἐστὶ κισσῷ ὅμοια, μᾶλλον δὲ πρὸς τὰ τῆς μίλακος, καὶ οἱ καυλοὶ <δέ>· μείζονα δὲ ταῦτα. ἐλλαμβάνεται δὲ καὶ αὕτη τῶν δένδρων ταῖς ἕλιξι· καρπὸς δὲ βοτρυώδης, χλωρὸς κατ᾽ ἀρχήν, πεπανθεὶς δὲ μέλας γίνεται· ῥίζα μέλαινα ἔξωθεν, ἔνδοδεν δὲ πυξοειδής. {2} καὶ ταύτης οἱ καυλοὶ κατὰ τὴν πρώτην ἐκβλάστησιν λαχανεύονται· εἰσὶ δὲ διουρητικοί, καταμηνίων κινητικοί, τηκτικοὶ σπλημνός, ἐπιλημπτικοῖς τε καὶ παραλυτικοῖς καὶ σκοτωματικοῖς ἁρμόζουσιν. ἡ δὲ ῥίζα δύναμιν ὁμοίαν τῇ λευκῇ κέκτηται, πρὸς τὰ αὐτὰ ἁρμόζουσαν, ἧττον μέντοι ἐνεργεῖ. ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς τοὺς τῶν ὑποζυγίων λόφους, ἐπειδὰν ἑλκωθῶσι, τὰ φύλλα σὺν οἴνῳ καταπλασσόμενα καὶ πρὸς στρέμματα ὁμοίως ἐπιτίθεται.

Διοσκουρίδης, Περί Ύλης Ιατρικής, 4.183


Καραβάς, Αμυργιαλί

Με τον ίδιο τρόπο το φυτό έμεινε με κοινό όνομα σχετικό με τη bryonia , ( αβρωνία, αβρωνιές οβριοί, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας, αβρινέοι στα Κύθηρα, black bryony στην Αγγλία, κλπ). Η κοινή ονομασία στα Γαλλικά herbe aux femmes battues = βότανο για δαρμένες γυναίκες, προφανώς οφείλεται στο γεγονός ότι κατά την παράδοση κατάπλασμα από τη ρίζα του φυτού καταπολεμά τους μώλωπες και βοηθά στη γρηγορότερη επούλωση εκχυμώσεων του δέρματος.



Η παλαιότερη ονομασία του είδους tamus communis προέρχεται πιθανό από τις λέξεις taminia uva = ο καρπός του τάμνου, που χρησιμοποίησε ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος για κάποιο συγγενικό φυτό. Η σύγχρονη ονομασία του γένους dioscorea δόθηκε προς τιμήν του Πεδάνιου Διοσκουρίδη. Το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους από το λατινικό communis = κοινός.

Στα Κύθηρα, οι νεαροί βλαστοί του φυτού ονομάζονται αβρινέοι και οι παλιότεροι τους μαζεύουν το Μάρτιο και Απρίλιο μαζί με τα σπαράγγια. Συνήθως τους τρώνε βρασμένους ελαφρά, με χοντρό αλάτι και λαδολέμονο. Πρόκειται για πολύ δημοφιλές πιάτο ιδιαίτερα για αυτούς που αρέσκονται στις πικρές γεύσεις. Αρκετοί μου είπαν ότι πίνουν ακόμα και το ζουμί στο οποίο έβρασαν τους αβρινέους το οποίο αλλάζει δραματικά χρώμα όταν του προσθέσουν λεμόνι (από καφετί γίνεται πορτοκαλοκόκκινο). Το θεωρούν δε εξαίρετο φάρμακο για τα νεφρά και γενικά για αποτοξίνωση του σώματος. Μερικοί, ιδίως στο νότιο μέρος του νησιού, τους τρώνε τηγανητούς σε ομελέτα.




ΠΡΟΣΟΧΗ! ΦΥΤΟ ΤΟΞΙΚΟ ΕΩΣ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΕΣ ΑΝ ΚΑΤΑΝΑΛΩΘΕΙ ΩΜΟ Η ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΘΕΙ ΑΝΕΠΕΞΕΡΓΑΣΤΟ.