Αναγνώστες

Σάββατο, 19 Ιουλίου 2014

Κέδρος

Juniperus phoenicea L.

Άρκευθος η φοινικική

Κέδρος, Θαμνοκυπάρισσο


Cupressaceae


Μερικές συστάδες κέδρων έχουν απομείνει στο νησί των Κυθήρων στα νοτιοανατολικά


Το είδος είναι χαρακτηριστικό της μεσογειακής μακίας και εξαπλώνεται σε χαμηλά υψόμετρα κυρίως, σε όλη τη Μεσογειακή Λεκάνη από την Αίγυπτο ως τη Βουλγαρία και από την Ιορδανία ως το Μαρόκο.

Παρασκευή, 11 Ιουλίου 2014

Αγριαγκινάρα


Cynara cornigera Lindl.

Syn. Cynara sibthorpiana Boiss.&Heldr.

Asteraceae/ Compositae


Αγριαγκινάρα, Αγκιναράκι του Βουνού






Το πολυετές αυτό φυτό είναι μακρινός συγγενής της ήμερης αγκινάρας (Cynara scolymus L.) και εξαπλώνεται σε αυτοφυή κατάσταση σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, Αίγυπτο, Λιβύη, Τουρκία, Κύπρο και στη νότια Ελλάδα. Προτιμά τις ηλιόλουστες πετρώδεις τοποθεσίες και φρυγανότοπους. Αναπτύσσεται καλά σε χαμηλό υψόμετρο σε παραθαλάσσιες περιοχές αν και μπορεί να ευδοκιμήσει ως τα 800 μέτρα.


Στα Κύθηρα βρίσκουμε τις αγριαγκινάρες σχεδόν παντού και ιδιαίτερα στα νοτιοανατολικά όπου υπάρχει και περιοχή με το όνομα Αγκινάρα. Σε ορισμένες περιοχές στα βόρεια του νησιού τις λένε κακάρες και τις μαγειρεύουν κοκκινιστές ή φρικασέ με αρνάκι. Θεωρούνται εκλεκτός και περιζήτητος μεζές και σίγουρα αξίζει τον κόπο να τις μαζέψεις και να τις καθαρίσεις!!!


Σε κάποια μέρη της Ελλάδας παλαιότερα έβραζαν τα φύλλα και τις ρίζες άγριας αγκινάρας και το ζουμί το θεωρούσαν φάρμακο για το συκώτι, τους ρευματισμούς, τονωτικό, διουρητικό και για γαργάρες όταν πονάει ο λαιμός. (Αναγνωστόπουλος 2004). Γενικά τα φυτά του γένους cynara, χρησιμοποιήθηκαν στην λαϊκή ιατρική από την αρχαιότητα σαν φάρμακο του συκωτιού και της χολής, σαν διουρητικό και αντιοξειδωτικό, αποτοξινωτικό του οργανισμού.
Εκχύλισμα ή αφέψημα φύλλων θεωρείται ότι βελτιώνει τα επίπεδα HDL, της “καλής” χοληστερόλης και έτσι είναι ευεργετική σε περιπτώσεις αυξημένης χοληστερίνης.
Σύγχρονη έρευνα επιβεβαιώνει τις παραδοσιακές πρακτικές δείχνοντας σημαντικές ηπατοπροστατευτικές και αντιδιαβητικές ιδιότητες εκχυλίσματος ρίζας του φυτού. (Μ.Ahmida, 2011. International Journal of Pharmacology). Εκχύλισμα φύλλων της αγριαγκινάρας έχει αντιοξειδωτική δράση ( S. M. Elsayed et al. 2012)



Το λατινικό όνομα του γένους cynara πιθανόν προέρχεται από το όνομα του Αιγαιοπελαγίτικου νησιού Κύναρος ή Κίναρος που βρίσκεται ανάμεσα σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα. 'Αλλη πιθανή εκδοχή είναι να προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό κύων-κυνός = σκύλος από την ομοιότητα των φύλλων με δόντια σκύλου. Το χαρακτηριστικό επίθετο cornigera από το λατινικό cornu = κέρατο

Σάββατο, 3 Μαΐου 2014

Τρομακτική και αλλόκοτη ομορφιά


Empusa pennata Thunberg, 1815

Empusidae

Έμπουσα η φτερωτή

Κύθηρα, Άνοιξη 2014

Σαν το αλογάκι της Παναγίας ( mantis religiosa) η empusa pennata είναι ένα από τα εντυπωσιακά είδη του γένους empusa που απαντάται κυρίως στη δυτική Μεσόγειο. Το συγκεκριμένο είδος με εξαιρετικές ικανότητες παραλλαγής ( αν δεν κινηθεί εύκολα το περνάς σαν χορταράκι ή ξερό κλαδί ) παραμονεύει ανάμεσα στα χόρτα ή στα ξερόκλαδα των θάμνων και αρπάζει με απίστευτη ταχύτητα μικρά έντομα, σκαθάρια, μέλισσες και πεταλουδίτσες. Το θηλυκό έχει απαλά ροζ και πράσινα χρώματα ενώ το αρσενικό άτονα μπεζ χρυσαφιά.




H Έμπουσα, οντότητα δαιμονική* κατά μία εκδοχή κόρη της Εκάτης, όπως η Λάμια και η Σκύλλα , προκαλούσε τρόμο στους ταξιδιώτες ή στους υπό μύηση θνητούς, στα Ελευσίνια Μυστήρια. Μητέρες στην Αρχαία Ελλάδα φοβέριζαν τα μικρά παιδιά με το όνομά της.



Η μορφή του εντόμου καθώς και ο κανιβαλισμός που παρατηρείται σε πολλά είδη της τάξης των μαντοειδών ( το θηλυκό καταβροχθίζει το αρσενικό μετά την σεξουαλική πράξη ) δικαιολογεί απόλυτα την ονοματοδοσία. Το χαρακτηριστικό επίθετο pennata από το λατινικό penna= φτερό.


*Ησύχιος Λεξικόν
Έμπουσα= φάσμα δαιμονιώδες υπό Εκάτης επιπεμπόμενον ...

Τετάρτη, 16 Απριλίου 2014

Οφρύς της Σητείας


Ophrys sitiaca H.F Paulus, C.Alibertis & A. Alibertis, 1988


(Omegaifera group)

Κύθηρα,  Δεκέμβριος 2013

Θεωρείται ένα από τα σπάνια είδη ψευδοφρύων, που συναντάται μόνον στην Ανατολική Μεσόγειο. Το όνομα της είναι αναφορά στην περιοχή της Σητείας στην Κρήτη, όπου πρωτοεντοπίστηκε το 1988. 

Κύθηρα,  Δεκέμβριος 2013

Γενικά πιστεύεται ότι έχει υβριδογενή προέλευση πιθανόν από συνδυασμό μεταξύ των Ophrys Omegaifera και κάποιου είδους της ομάδας Fusca. Το γεγονός αυτό εξηγεί την μεγάλη ποικιλομορφία στην μορφή του άνθους και τη συνεπακόλουθη δυσκολία στην ταυτοποίηση.

Στην Κρήτη, που θεωρείται η ιδιαίτερη πατρίδα του, το είδος είναι αρκετά εξαπλωμένο, ενώ σε άλλες περιοχές του Αιγαίου, όπου εμφανίζονται σημαντικοί πληθυσμοί, η μελέτη συνεχίζεται.

Κύθηρα,  Δεκέμβριος 2013


Το ασφαλέστερο στοιχείο για την ταυτοποίηση θεωρείται η πρώιμη άνθηση Ιανουάριο – Μάρτιο. Βασιζόμενη σε αυτό, θεωρώ ότι το είδος που παρουσιάζω σήμερα είναι είναι οφρύς της Σητείας αφού την βρήκα ανθισμένη στα νότια του νησιού των Κυθήρων στα τέλη Δεκεμβρίου.


Κύθηρα, Ιανουάριος  2014

Επειδή διαπιστώνω ότι αρκετοί Ευρωπαίοι και Έλληνες φυσιοδίφες δείχνουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις άγριες ορχιδέες του νησιού επαναλαμβάνω ότι με μεγάλη ευχαρίστηση θα υποδείξω τις ακριβείς τοποθεσίες που γνωρίζω, σε όποιον ενδιαφέρεται.  

Σάββατο, 22 Μαρτίου 2014

Οφρύς ..... Καθρέφτης στη Μεσόγειο


Ophrys speculum  Link 1799

Syn. Ophrys ciliata Bivona- Bernardi 1816



Orchidaceae


Κύθηρα, Μάρτιος 2014
Η εντυπωσιακή αυτή οφρύς με την άγρια ομορφιά έχει σχετικά ευρεία εξάπλωση στη Μεσόγειο από Πορτογαλία έως την Τουρκία και το Λίβανο. Ανθίζει από τέλη Φεβρουαρίου έως μέσα Μαΐου σε ηλιόλουστα ή ημισκιερά μέρη, σε φτωχά εδάφη, ανάμεσα σε μακία βλάστηση και φρύγανα και κυρίως σε παραθαλάσσιες περιοχές. ( Ενώ απουσιάζει από την κεντρική και βόρεια Ιταλία είναι αρκετά συχνή στην Κορσική και τη Σικελία)
Το ζωηρό μπλε του χείλους φαίνεται σαν να αντικατοπτρίζει το χρώμα της Μεσογείου, εξ ου και το όνομα του είδους από την λατινική λέξη speculum=κάτοπτρο, καθρέφτης.
Επικονιάζεται αποκλειστικά από την αρσενική σφήκα Dasyscolia ciliata. Η ophrys speculum μιμείται την εμφάνιση του θηλυκού του οποίου τα φτερά ιριδίζουν καθρεφτίζοντας τον γαλάζιο ουρανό και αναδίδοντας τις φερομόνες του ζευγαρώματος ξεγελά το άπειρο αρσενικό που προσπαθώντας να συνευρεθεί με το λουλούδι μεταφέρει τη γύρη του και το επικονιάζει.  

Στα Κύθηρα δεν έχει αναφερθεί ούτε από τον Rechinger το 1957 ούτε από τον Delforges το 2010.

Την βρήκαν πριν λίγες μέρες στις 19 και 20 Μαρτίου 2014, οι Jan και Liesbeth Essink, έμπειροι φυσιοδίφες από την Ολλανδία, με βαθιά γνώση των ευρωπαϊκών ορχιδεών και οφρύων.Βρέθηκαν μόνον τρία φυτά, δύο στα δυτικά και ένα στο κέντρο του νησιού. Πρόκειται για εξαιρετικά σπάνιο είδος στα Κύθηρα.




Οι περισσότερες ευρωπαϊκές επίγειες ορχιδέες βρίσκονται σε καθεστώς προστασίας, αλλά η συγκεκριμένη οφρύς δεν έχει ταξινομηθεί σύμφωνα με τα κριτήρια της κόκκινης λίστας του IUCN, περιλαμβάνεται όμως στο δεύτερο παράρτημα του CITES.


Παρασκευή, 7 Μαρτίου 2014

Η βιόλα και ο σκορπιός!



Viola scorpiuroides Coss. 1872

Βιόλα σκορπιουροειδής

Violaceae


Κύθηρα, Χειμώνας 2014
Πολυετές φυτό που εξαπλώνεται από τις ακτές της Αιγύπτου και της Λιβύης ώς την Κρήτη και τα Κύθηρα. Τα μικροσκοπικά άνθη του 6-8mm έχουν έντονο κίτρινο χρώμα και υπέροχο απαλό άρωμα. Καθώς μαραίνονται παίρνουν έντονο ροζ χρώμα. Προτιμά ξηρές βραχώδεις τοποθεσίες, φρυγανότοπους και όξινα εδάφη και ανθίζει από Δεκέμβριο έως Φεβρουάριο. 



Καταγράφεται σαν σπάνιο, στο Κόκκινο Βιβλίο Σπανίων και Απειλούμενων Ειδών της Ελλάδας (1995) και προστατεύεται σύμφωνα με το ΠΔ. 67/81.

To φυτό περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1872 από το Γάλλο βοτανολόγο και πρόεδρο της Βοτανικής Εταιρείας της Γαλλίας, Ernest Saint-Charles Cosson (1819-1889), που μελέτησε τη χλωρίδα της Βορείου Αφρικής.

Το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους προέρχεται από το λατινικό scorpiurus (όνομα που χρησιμοποίησε ο Διοσκουρίδης) και που με τη σειρά του παράγεται από τις ελληνικές λέξεις σκορπιός και ουρά, προφανής συσχέτιση του σχήματος του ανθισμένου βλαστού με την ουρά του σκορπιού.











Κυριακή, 2 Μαρτίου 2014

Μια πανέμορφη μινιατούρα!


Neotinea maculata (Desf) Stearn


Syn. Neotinea intacta (Link) Rchb.f.       Orchis intacta Link

Orchidaceae



Κύθηρα, Μάρτιος 2014
Το γένος Νeotinea ( Reichenbach fil 1852) συγγενεύει στενά με το γένος Οrchis και αρκετά είδη που σήμερα ταξινομούνται σε αυτό, είχαν αρχικά περιγραφεί σαν μέλη του δεύτερου. Αρκετοί βοτανολόγοι ερευνητές θεωρούσαν τη Neotinea maculata μοναδική εκπρόσωπο του γένους έως τη δεκαετία του 2000. Αργότερα άλλοι συγγραφείς διεύρυναν το γένος συμπεριλαμβάνοντας άλλα είδη με μικρά άνθη που προηγουμένως είχαν ταξινομηθεί στο γένος Orchis.



Η μικροσκοπική αυτή ορχιδέα της Ευρώπης είναι αρκετά κοινή στη Μεσογειακή λεκάνη, σπανιότερη στα Βόρεια. Σε αρκετές χώρες θεωρείται σπάνιο ή απειλούμενο είδος και προστατεύεται από εθνικούς νόμους. ( Ιρλανδία, Μάλτα κ.α) 
Στα Κύθηρα βρήκα ένα  μόνο μικρό πληθυσμό στο κέντρο του νησιού, ο Delforges την αναφέρει σαν περιορισμένης τοπικής εξάπλωσης. 

Τα άνθη μινιατούρα παραμένουν μισάνοιχτα και έχουν απαλό ροζ χρώμα και ροδοπράσινα νεύρα όταν το φυτό ανθίζει από Μάρτιο έως Μάιο. Ολόκληρο το φυτό είναι πολύ μικρό και συχνά δεν γίνεται αντιληπτό ... προσοχή μην το πατήσετε!!

To όνομα του γένους δόθηκε προς τιμή του Ιταλού καθηγητή βοτανολογίας Vincenzo Tineo (1791-1856) που διετέλεσε Διευθυντής του Βοτανικού Κήπου του Παλέρμο από το 1814 έως το θάνατό του.
Το χαρακτηριστικό επίθετο του είδους προέρχεται από το λατινικό maculatus-a- um που σημαίνει κηλιδωτός και αναφέρεται στις ροδοπράσινες ραβδώσεις των σεπάλων.