Ωτίσκη, το αυτί του Ιούδα

Auricularia auricula-Judae (Bull.)Wettst.

Syn. Hirneola auricula-Judae

Auriculariaceae

Κύθηρα, Δεκέμβριος 2013

Ζελατινώδης μύκητας με σχήμα που θυμίζει όστρακο ή ανθρώπινο αυτί και αναπτύσσεται σε νεκρούς κορμούς και κλαδιά δέντρων. Αρκετά κοινό σε όλο σχεδόν τον κόσμο, από την Ευρώπη ως την Αυστραλία. Πολύ συχνά συναντάται πάνω στην κουφοξυλιά (Sambucus nigra) εξ ου και το όνομά του, αφού κατά μία παράδοση ο Ιούδας μετά την προδοσία κρεμάστηκε σε ένα τέτοιο δέντρο. Συναντάται επίσης πάνω σε νεκρά ή ζωντανά κλαδιά συκιάς όπου η ελληνική παράδοση θέλει την αυτοκτονία του προδότη.

To όνομα του γένους προέρχεται από την λατινική λέξη auricula= αυτί, αναφορά στην ομοιότητα με το αντίστοιχο όργανο του ανθρώπου.

Ο μύκητας περιγράφηκε επιστημονικά για πρώτη φορά το 1789 από τον Jean Baptiste Francois Bulliard που το ονόμασε Tremella auricula-Judae. Τελικά, και μετά από αρκετές μετακινήσεις σε διάφορα γένη, το 1897 ταξινομήθηκε στο γένος Auricularia από τον Αυστριακό βοτανολόγο μυκητολόγο Richard Wettstein ( 1863-1931)

Στην Ασία και ιδιαίτερα στην Κίνα θεωρείται λιχουδιά. Καταναλώνεται φρέσκο ή αποξηραμένο. H Auricularia polytricha, γνωστή σαν “μαύρο μανιτάρι” χρησιμοποιείται ευρύτατα στην Ασιατική κουζίνα. Τρώγεται ωμό σε σαλάτες ή μαγειρεμένο σε βραστά και σε σάλτσες, παρόλο που καθώς μαρτυρούν όσοι το έχουν δοκιμάσει δεν έχει ιδιαίτερη γεύση ή άρωμα αλλά απορροφά τα αρώματα των υπόλοιπων υλικών και δίνει ωραία υφή στο πιάτο. Στην Κίνα επίσης θεωρείται εδώ και αιώνες ότι έχει σπουδαίες φαρμακευτικές ιδιότητες. (κατά της αιμόπτυσης, της αιμορραγίας, της διάρροιας, και κατά των γαστρεντερικών ενοχλήσεων.) Στη Δύση χρησιμοποιήθηκε από τη λαϊκή ιατρική σαν στυπτικό, κατά του πονόλαιμου (Bacon 1627),του πόνου στα μάτια και του ίκτερου.

Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι συχνή χρήση σε μικρές δόσεις μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εγκεφαλικού και καρδιακών προσβολών. Επίσης μπορεί να είναι ευεργετικό στη μείωση της κακής χοληστερίνης και των τριγλυκεριδίων. Συγχρόνως, διεξάγεται έρευνα σχετικά με τις αντιδιαβητικές και αντικαρκινικές ιδιότητες του μανιταριού. Λόγω της πιθανότητας να μειώνει το δείκτη γονιμότητας συνιστάται να αποφεύγεται από εγκύους, θηλάζουσες και γενικά από γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία. Επίσης, επειδή έχει την ιδιότητα να απορροφά βαρέα μέταλλα δεν πρέπει να συλλέγεται σε περιοχές με υψηλούς δείκτες ρύπανσης.  

Πολυμήχανος εντομοφάγος

Cordyceps militaris

Κορδυκέφαλος ο στρατιωτικός

Clavicipitaceae

Κύθηρα, Ιανουάριος 2013. Φωτογραφίες, κείμενο:Σταυρούλα Φατσέα

Ασκομύκητας μινιατούρα που προσβάλλει διάφορα έντομα, μουμιοποιεί τα νεκρά σώματα τους , τα μετατρέπει σε μυκήλιο και εκεί αναπτύσσει το καρπόσωμά του.

Κάθε είδος κορδυκέφαλου φαίνεται να ειδικεύεται σε διαφορετικό έντομο. Σε κάποιες περιπτώσεις, το θύμα ( μυρμήγκι) καθοδηγείται από τον επικυρίαρχο να πάρει συγκεκριμένη θέση σε ψηλό κλαδί, πριν πεθάνει. Θέση που προφανώς ευνοεί τη διαιώνιση του κορδυκέφαλου, επιτρέποντας στα σπόρια του, να απλωθούν σε μεγαλύτερη απόσταση.

Θεωρείται μάλλον σπάνιο στην Ευρώπη ίσως διότι λόγω μεγέθους περνά συχνά απαρατήρητο κρυμμένο καθώς είναι σε σωρούς νεκρών φύλλων.

Και στην Ελλάδα σπάνιο θεωρείται, με καταγραφή μόνο στη Ξάνθη ( Κωνσταντινίδης 2009). Κατά τον Michael Kuο (mushroomexpert.com) μανιταρόφιλοι, που έχουν την τύχη να εντοπίσουν το μύκητα τρέμουν τόσο από συγκίνηση που δεν είναι σε θέση να το φωτογραφίσουν. Ομολογώ ότι στάθηκα αρκετά τυχερή να το βρω στα Κύθηρα και συμφωνώ απολύτως με τον Michael ως προς την αρχική ταραχή!!!

Συγγενικά είδη όπως ο cordyceps sinensis που αφθονεί στα Θιβετιανά οροπέδια, θεωρείται πανάκεια στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική. Τόσο πολύτιμο που για πολλούς αιώνες προοριζόταν μόνο για την αυτοκρατορική οικογένεια και τους κινέζους ευγενείς. Χρησιμοποιήθηκε σαν τονωτικό των πνευμόνων και των νεφρών, για αύξηση παραγωγής σπέρματος και στη θεραπεία διαφόρων παθήσεων του αναπνευστικού.

Στη Δύση, η πολυθρύλητη θεραπευτική του αξία αναγνωρίστηκε μόλις τον 18ο αιώνα στο Παρίσι, όταν ένας Ιησουίτης μοναχός το έφερε μαζί του γυρνώντας από μια επίσκεψη στην αυτοκρατορική αυλή της Κίνας.

Σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι στο καρπόσωμα και το μυκήλιο περιέχονται ουσίες με έντονη αντιγηραντική δράση (Cao&Wen, 1993). Έχουν επίσης ισχυρή επίδραση στο ανοσοποιητικό ενισχύοντάς το ακόμα και σε βαριές κλινικές περιπτώσεις προχωρημένου καρκίνου. (Zhou&Lin, 1995) O cordyceps έχει ακόμα καρδιοτονωτικές ιδιότητες βοηθώντας στην αντιμετώπιση προβλημάτων που δημιουργούνται από υψηλή χοληστερίνη και τριγλυκερίδια (Geng et al. 1985), έντονη αφροδισιακή δράση Wan et. al. (1988)

Οι Κινέζοι καταναλώνουν το μύκητα μαζί με το νεκρό οικοδεσπότη του, αφού το αφήσουν σε αλκοολούχο ποτό για μερικές μέρες. Στη Δύση το μυκήλιο του είδους καλλιεργείται χωρίς το έντομο. Ετσι τα σύγχρονα προϊόντα που κυκλοφορούν καταπίνονται κάπως πιο εύκολα από το μέσο δυτικό καταναλωτή.

Το όνομα του γένους προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη κορδύλη=εξόγκωμα, καρούμπαλο και το λατινικό cepa= κεφαλή

Ομφαλωτός των ελαιώνων

Omphalotus olearius (DC. ex Fr.) Singer 1946

Syn. Clirocybe olearia (DC.) Maire

Marasmiaceae / Omphalotaceae

Κύθηρα, Δεκέμβριος 2012. Φωτογραφίες, κείμενο: Σταυρούλα Φατσέα

Αναπτύσσεται σε ομάδες, στις ρίζες ή στη βάση του κορμού της ελιάς ( εξ ου και το όνομα) αν και δεν είναι σπάνιο κοντά σε βελανιδιές, καστανιές ή σφεντάμια. Στη Μεσόγειο το μανιτάρι καρποφορεί στα τέλη του φθινoπώρου αρχές του χειμώνα. 

Τα ελάσματά του, λέγεται ότι φωσφορίζουν ελαφρά στο σκοτάδι όταν τα σπόρια είναι ώριμα. Το μανιτάρι δεν είναι θανατηφόρο αλλά αρκετά τοξικό ώστε κατανάλωσή του να προκαλεί σοβαρά γαστρεντερικά προβλήματα, διάρροια και εμετό. Η ευχάριστη μυρωδιά του ομφαλωτού και η ομοιότητά του με τον κανθαρίσκο (chanterelle cibarius) που είναι περιζήτητο βρώσιμο μανιτάρι, παρασύρουν τον αρχάριο μανιταροσυλλέκτη με αποτέλεσμα συχνές δηλητηριάσεις.

Στα Κύθηρα το μανιτάρι είναι αρκετά διαδεδομένο και μαζί με τα περισσότερα μη βρώσιμα είδη αναφέρεται σαν κοπρομάνητας.

Αρκεστείτε στην εξωτερική του ομορφιά!

Αγριοκαλέντουλα

Calendula arvensis L.

Καλέντουλα η αγροστώδης

Compositae / Asteraceae

Κοντολιάνικα Δεκέμβριος 2010. Φωτογραφία Σταυρούλα Φατσέα

Ετήσιο φυτό συγγενικό της διάσημης Καλέντουλας της φαρμακευτικής (calendula officinallis) στην οποία αποδίδονται πολλές θεραπευτικές ιδιότητες. (αντιφλεγμονώδες, επουλωτικό, σπασμολυτικό κ.α). Στα Κύθηρα η αγριοκαλέντουλα είναι γνωστή με όνομα λουλάκια. Μου την ανέφεραν και σαν βοϊδόγλωσσα. Οι παλιοί χρησιμοποιούσαν τα τρυφερά βλαστάρια (πριν ανθίσουν) στις πίτες και τις σαλάτες. Σε άλλα μέρη της Ελλάδας ονομάζεται νεκρολούλουδο, της γριάς τ'αδράχτι, πετεινόχορτο. Το όνομα καλέντουλα προέρχεται από το λατινικό calendae ( οι πέντε ή επτά πρώτες μέρες κάθε μήνα ) αφού το φυτό είναι ανθισμένο τους περισσότερους μήνες του χρόνου, και το arvum = αγρός