Άλλιο το καλλίμισχο

Allium callimischon Link

Amaryllidaceae/Alliaceae

Κύθηρα, Φθινόπωρο 2011. Φωτογραφίες, κείμενο: Σταυρούλα Φατσέα

Το πανέμορφο αυτό άλλιο μπουμπουκιάζει την άνοιξη. Τα λεπτεπίλεπτα άνθη παραμένουν κρυμμένα σε μικρά μπουμπούκια κατά τη διάρκεια του καυτού καλοκαιριού πάνω στους λεπτούς μίσχους που καλύπτονται από ξερό περίβλημα. Το φθινόπωρο με τα πρωτοβρόχια ανθίζουν σα θαύμα. Το είδος ενδημεί στη νότια και δυτική Ελλάδα.

Κίτρινα κρινάκια του Φθινοπώρου

Sternbergia lutea (L.) Ker Gawl. Ex Spreng.

Amaryllidaceae

Κύθηρα, Οκτώβριος 2010. Φωτογραφίες, κείμενο:Σταυρούλα Φατσέα

Το γένος περιλαμβάνει πάνω από 20 πολυετή βολβώδη φυτά που μοιάζουν με κρόκους, αλλά ανθίζουν στις αρχές του φθινοπώρου και ανήκουν σε τελείως διαφορετική οικογένεια. Είναι ευρέως διαδεδομένο σε όλη τη Νότια Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ασία, ενώ πολλά είδη καλλιεργούνται σαν καλλωπιστικά και έχουν εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο.  

Αρχικά περιγράφηκε από τον Charles de l'Ecluse το 1601 σαν είδος νάρκισσου αλλά ταξινομήθηκε από τον Λινναίο στα τέλη του 18ου αιώνα στην οικογένεια των Αμαρυλλιδών. Το όνομα του γένους δόθηκε προς τιμήν του Τσέχου κόμη Kaspar Moritz von Sternberg (1761-1838) συγγραφέα του Revisio saxifragarum (1810), το επίθετο του είδους από την λατινική λέξη luteus=κίτρινος.

Ο Κρίνος της θάλασσας

Pancratium maritimum L.

Παγκράτιο το παράλιο

Amaryllidaceae

Κύθηρα, Αύγουστος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Πολυετές, βολβώδες φυτό των μεσογειακών ακτών. Ο βολβός του θαμμένος βαθιά μέσα στην άμμο ανθίζει στα τέλη Αυγούστου. Τα ολόλευκα άνθη έχουν υπέροχο γλυκό άρωμα. Οι σπόροι του κατάμαυροι και ελαφροί σαν κάρβουνο κρατούν στο κέντρο τους τον πολύτιμο μικροσκοπικό βολβό και ταξιδεύουν με τα κύματα του χειμώνα ώσπου να βρουν την κατάλληλη παραλία για να βλαστήσουν μετά από χρόνια.

Στην αρχαιότητα θεωρήθηκε ιερό φυτό και απεικονίζεται στις θαυμάσιες τοιχογραφίες των ανακτόρων της Κνωσσού ( Έβανς 1896) και της Θήρας (Μαρινάτος, δεκαετία του '70). Υπάρχουν επίσης αναφορές για χρήση του σε μυητικές τελετές μέχρι και την μυκηναϊκή εποχή. Βουσμάνοι της Αφρικής το χρησιμοποιούν μέχρι σήμερα σε θρησκευτικές τελετές .

Το όνομα προέρχεται από τη σύνθετη ελληνική λέξη παν +κρατώ > παγκρατής = πανίσχυρος αναφορά στη δύναμη του φυτού να επιβιώνει σε πολύ ακραίες συνθήκες στη καυτή άμμο του μεσογειακού καλοκαιριού. 

Κατά μία άλλη εκδοχή το όνομα οφείλεται στις ισχυρές φαρμακευτικές ιδιότητές του.Το επίθετο maritimum = θαλασσινός, παραθαλάσσιος

Υπάρχουν περίπου 15 είδη στο γένος και όλα σχεδόν θεωρούνται τοξικά αφού οι βολβοί περιέχουν πάνω από 20 αλκαλοειδή.

Ο Θεόφραστος το αναφέρει σαν κατάλληλο αντίδοτο στις δηλητηριάσεις , σαν καρδιοτονωτικό ενώ αναφέρει ότι οι ίνες του χρησιμοποιούνται για την κατασκευή παπουτσιών και ρούχων. O Διοσκουρίδης το θεωρεί ισχυρό φάρμακο κατά των παθήσεων της σπλήνας και κατά της υδρωπικίας.

“παγκράτιον οἱ δὲ καὶ τοῦτο σκίλλαν ὀνομάζουσι. ῥίζα ἐστὶ βολβῷ μεγάλῳ ὁμοία, ὑπόπυρρος, πικρὰ καὶ πυρώδης τὴν γεῦσιν, φύλλα κρίνῳ ὅμοια, μακρότερα δέ. ἔχει δὲ δύναμιν τὴν αὐτὴν τῇ σκίλλῃ καὶ σκευασίαν καὶ δόσιν, ποιοῦσαν ἐπὶ τῶν αὐτῶν παθῶν· ἐπιεικεστέρα μέντοι τῆς σκίλλης ἡ ταύτης δύναμις· ὅθεν καὶ χυλιζομένη μειγνυμένη τε ὀροβίνῳ ἀλεύρῳ καὶ ἀναπλασσομένη εἰς ἀρτίσκους δίδοται σὺν ὑδρομέλιτι σπληνικοῖς καὶ ὑδρωπικοῖς ὠφελίμως.”

 Διοσκουρίδης, Περί Ύλης Ιατρικής,  Βιβλ.ΙΙ

Πέρα από την ομορφιά του το φυτό έχει ιδιαίτερη οικολογική αξία καθώς οι βαθιές ρίζες του ( 1,5 μ.) μπορούν να 

συγκρατήσουν τα σαθρά αμμώδη εδάφη κάνοντας τα ανθεκτικά στην αιολική διάβρωση και δημιουργώντας κατάλληλο περιβάλλον για ανάπτυξη και άλλων φυτών. Το φυτό έχει χαρακτηριστεί κινδυνεύον κυρίως λόγω της τουριστικής ανάπτυξης που υποβαθμίζει τα φυσικά ενδιαιτήματα του.

Σε όλες τις αμμώδεις παραλίες του νησιού των Κυθήρων στα όρια του χειμέριου

κύματος ,τα υπέροχα λευκά κρινάκια στολίζουν το τοπίο. Δυστυχώς για μας κάθε

χρόνο οι πληθυσμοί του μειώνονται καθώς “η ανάπτυξη” της καντίνας και της

ξαπλώστρας προωθείται σταθερά τα τελευταία χρόνια και στο νησί μας. 

Θαυμάστε το και προστατέψτε το!!!

Φθινοπωρινός Κρίνος

Amaryllis belladonna L.

Amaryllidaceae

Κύθηρα, Σεπτέμβριος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

 Το είδος προέρχεται από την Νότια Αφρική και έχει εξαπλωθεί σαν επιγενές ή καλλιεργούμενο σαν καλλωπιστικό σε όλο σχεδόν τον κόσμο. Συχνά γίνεται σύγχιση με το γένος Hippeastrum και τα εντυπωσιακά του υβρίδια. Στη Μεσόγειο ανθίζει στο τέλος του καλοκαιριού, τον Αύγουστο. Στα Κύθηρα στολίζει τους περισσότερους κήπους φροντισμένους ή εγκαταλειμμένους, τις άκρες των δρόμων, τα παλιά σοκάκια.

Η όμορφη κυρία του φθινοπώρου πήρε το όνομά της από τη αρχαία ελληνίδα βοσκοπούλα, Αμαρυλλίδα που ακολουθώντας τη συμβουλή του Μαντείου των Δελφών για να κατακτήσει τον βοσκό που είχε ερωτευτεί τρύπησε την καρδιά της με χρυσό βέλος, ώσπου να ανθίσει ένα σπάνιο λουλούδι που θα συγκινούσε τον εκλεκτικό αγαπημένο της.

 

Στα αγγλικά ονομάζεται “naked lady” = γυμνή κυρία επειδή το άνθος βγαίνει πριν τα φύλλα (υστερανθία) κατευθείαν από τον βολβό ενώ το πλούσιο φύλλωμα αναπτύσσεται μετά την ανθοφορία και παραμένει πράσινο όλο το χειμώνα παράγοντας αμυλώδεις ουσίες που αποθηκεύονται στο μεγάλο βολβό.

΄Αγριοι Νάρκισσοι

Μανουσάκι (Narcissus Tazetta L.)

Amaryllidaceae

Λαγκάδι Κακοσπηλαίας, Δεκέμβριος 2010.
Φωτογραφία Σταυρούλα Φατσέα

Ο Νάρκισσος, ο γοητευτικός νεαρός που ερωτεύτηκε την εικόνα του τόσο που πνίγηκε προσπαθώντας να την αγκαλιάσει μέσα στο νερό... οι θεοί λυπήθηκαν να πάει τέτοια ομορφιά χαμένη και τον έκαναν λουλούδι. Φυτρώνει σε υγρά μέρη, στις άκρες των λιόφυτων, στα χωράφια και τις όχθες των λαγγαδιών.

Κοντολιάνικα,Φεβρουάριος 2005. Φωτογραφία Σταυρούλα Φατσέα

Θεωρείται το πιο παλιό είδος νάρκισσου, γνωστό στην Αρχαία Αίγυπτο και Ελλάδα Ο Πλίνιος θεωρεί ότι το όνομα προέρχεται από το ναρκώνω ( το φυτό έχει ναρκωτικές ιδιότητες). Πράγματι η δυνατή μυρωδιά τους μπορεί να προκαλέσει νάρκωση (χαύνωση).Η μάνα μου φρόντιζε πάντα να βγούν τα βάζα με τα μανουσάκια έξω, πριν κοιμηθούμε.

Καραβάς Δεκέμβριος 2010. Φωτογραφία Σταυρούλα Φατσέα

Από το Δεκέμβριο μέχρι το Μάρτιο τα χωράφια μας γίνονται κήποι μυρωδάτοι γεμάτοι με τα λεπτεπίλεπτα μανουσάκια. Τα ονόματα τους πολλά: ζουμπούλια στην 'Ηπειρο, ματσικόραδα στην Κύπρο, μαρτακούδια στην Αμοργό. Στα Κύθηρα,  τα διπλά ή ήμερα βγαίνουν πρώτα, στις αρχές του Δεκέμβρη και ακολουθούν τα μονά. Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια εμφανίζονται όλο και λιγότερα ιδιαίτερα από τα διπλά. Κυριώτερος λόγος της ελάττωσής τους η υπερβολική συλλογή από όλους εμάς, που γοητευόμαστε από την ομορφιά και το άρωμά τους. Τα μεγάλα μπουκέτα που συνηθίζουμε να μαζεύουμε κάθε χειμώνα αδυνατίζουν τη διαδικασία πολλαπλασιασμού τους. Γι αυτό κάντε τους τη χάρη όταν τα βρείτε..... και μην τα κόψετε! Εξ άλλου αν μας αρέσουν τόσο πολύ πουλιούνται βολβοί στα φυτώρια και μπορούμε εύκολα να τα καλλιεργήσουμε στον κήπο,σε γλάστρα ή ακόμα και μόνο σε δοχείο με νερό. 

Narcissus Serotinus

Φθινοπωρινός Νάρκισσος

(Amaryllidaceae)

Αγία Κυριακή, Αλεξανδράδες Οκτώβριος 2010. Φωτογραφία Σ.Φ.

Ανήκει στην οικογένεια των Αμαρυλλιδών  . Ανθίζει το φθινόπωρο και είναι προάγγελος του πιο λουσάτου συγγενή του Narcissus tazetta. (μανουσάκι) 

Δεν γνωρίζουμε τοπικό όνομα, το βρήκαμε με το όνομα "φθινοπωρινός νάρκισσος" στο: http://floraamorgina.blogspot.com