Κυκλάμινο το ελληνικό

Cyclamen graecum Link

Primulaceae

Κύθηρα, Οκτώβριος 2011.
Φωτογραφίες, κείμενα Σταυρούλα Φατσέα

Με τα πρωτοβρόχια και την αναπόφευκτη μελαγχολία του τέλους του καλοκαιριού, στις άκρες των δρόμων, στις σχισμές των βράχων, ανάμεσα στα ξερόχορτα ξεπροβάλλουν τα πρώτα κυκλάμινα. Σεμνά με χαμηλωμένο το κεφάλι λες και ντρέπονται που φέρουν τέτοια ομορφιά στο ξερό τοπίο.

Το συγκεκριμένο είδος, κυκλάμινο το ελληνικό, ξεδιπλώνει ακόμα μεγαλύτερη ομορφιά όταν εμφανίζονται τα πρώτα φύλλα. Τα ποικίλα σχήματα και οι έντονοι χρωματικοί συνδυασμοί τους είναι πραγματικά αριστουργήματα χαρακτηριστικά του είδους. Ο βοτανολόγος Μούρ λέει “.... το βασικό χρώμα είναι βαθύ πράσινο αλλά μπορεί να υπάρχουν αποχρώσεις από πρασινόμαυρο ως γκρι πράσινο και ανοικτό λεμονί.Σε έντονη αντίθεση κηλίδες ανοικτόχρωμες κρεμ, ασημί, πράσινες ή γκρί σχηματίζουν απίθανα σχέδια. Οι συνδυασμοί είναι τόσο πολλοί που μια συλλογή διαφορετικών φύλλων θα απαιτούσε ξεχωριστή μελέτη”.

Όπως φαίνεται από το όνομά του το είδος είναι ελληνικό ενδημικό με εξάπλωση μέχρι την νοτιοδυτική Τουρκία.

To όνομα του γένους από το ελληνικό κύκλος, αναφορά στο σχήμα της στεφάνης ή στην περιστροφή σε τέλειους κύκλους που κάνει ο καρποφόρος βλαστός μετά την ανθοφορία. (Η ετυμολόγηση που φαίνεται να επικρατεί και αποδίδει το κύκλος στο σφαιρικό κόνδυλο δεν μου φαίνεται πολύ σωστή). 

Οι αρχαίοι Ελληνες το ονόμαζαν χελώνιο αφού ο κόνδυλος σφαιρικός ή πεπλατυσμένος,μοιάζει πολύ με χελώνα. Το φυτό είναι τοξικό για τους περισσότερους οργανισμούς εκτός των χοίρων που φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη προτίμηση στους βολβούς του.   

Αναγαλλίς η αγρωστώδης

Anagallis arvensis L.

Primulaceae

Μονοετής ή διετής πόα πολύ κοινή σε όλο το βόρειο ημισφαίριο. Τα πανέμορφα μικρά λουλούδια της που είναι μπλε ή πορτοκαλιά ή κόκκινα ανοίγουν μόνον όσο ο ήλιος λάμπει ψηλά, και κλείνουν στη συννεφιά ή όταν ο ήλιος χαμηλώνει προς τη δύση. Γι αυτό στα αγγλικά ονομάζεται και το βαρόμετρο του φτωχού, “poorman's barometer”, ή κλεψύδρα του βοσκού , “shepherds hourglass” μεταξύ άλλων.

Απρίλιος 2011. Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Το λατινικό όνομα προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ανα +αγάλλομαι= αισθάνομαι μεγάλη χαρά. Οι Αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι το φυτό μπορούσε να θεραπεύσει τη μελαγχολία και την κατάθλιψη που είχαν αιτία σε διαταραχές του ήπατος. Το επίθετο arvensis από το λατινικό arvus = αγρός. Ο Διοσκουρίδης θεωρεί ότι τα μπλε άνθη είναι “αρσενικά” ενώ τα κόκκινα “θηλυκά”, και τους αποδίδει αρκετές θεραπευτικές ιδιότητες. Στη Ναβάρα της Ισπανίας το χρησιμοποιούσαν από παλιά σαν επουλωτικό πληγών. Σύγχρονες έρευνες στο τοπικό πανεπιστήμιο δείχνουν ότι εκχύλισμα των φύλλων του φυτού έχει αντιφλεγμονώδεις και αντιμικροβιακές ιδιότητες.( V. Lopez, University of Navara). Το φυτό είναι τοξικό και αρκετά επικίνδυνο ιδιαίτερα για μικρόσωμα ζώα και πουλιά που αν φάνε μεγάλες ποσότητες παθαίνουν διάφορες εντερικές διαταραχές.

Άλλα ονόματα του στην Ελλάδα: περδικούλι κογχήστρα, φελλόχορτο, τ' ουρανού τα λουλούδια.  

Ανοιξιάτικο κυκλάμινο!!!

Cyclamen repandum ssp peloponnesiacum var. vividum 

Grey-Wilson (1997)

Κυκλάμινο το κυρτό

Primulaceae/ Myrsinaceae

Κύθηρα, Μάρτιος 2011.Φωτογραφίες Σταυρούλα Φατσέα

Το κυκλάμινο πολυαγαπημένο και πολυτραγουδισμένο φέρνει στο νου τα πρωτοβρόχια και το φθινόπωρο. Κι όμως μερικά είδη ξυπνούν την άνοιξη. Βρήκαμε το ανοιξιάτικο κυκλάμινο στα δυτικά του νησιού. Απολαύστε το!

Το συγκεκριμένο είδος είναι ευάλωτο και βρίσκεται σε καθεστώς προστασίας βάσει της Διεθνούς Σύμβασης για τη Διακίνηση άγριων ειδών χλωρίδας και πανίδας. (CITES). Αν τυχόν το συναντήσετε θυμηθείτε ότι μειώνετε σημαντικά τις πιθανότητες του να επιβιώσει αν το κόψετε.